Gliwickie wieże ciśnień – część druga

7 KOMENTARZE

    • Panie Marianie, bardzo fajne filmy i tematyka. Ciekawie Pan opowiada. Życzę Panu spokojnych świąt i aby w 2016 roku miał Pan jeszcze więcej pomysłów na kolejne odcinki. Tomasz

  1. Dobrydziyn’ Panie Marianie

    Widza ize tysz Panu szczegolnie na sercu lezy sprawa wiezy kole szpitala. Ja, to je niy ino nojwyzszo wieza we Glywicach ale i nojpiykniejszo. Mauo kto wiy, co ona je tysz nojprawdopodobniyj i jedyno na terynach dzisiejszego panstwa Polska, kero mo zbiornik wedug, w tamtych czasach nowatorskego, rozwionzania technicznego, autorstwa inzyniera z Aachen kery sie mianowou Otto Intze i bou znany niy ino z konstrukcji innowacyjnych zbiornikow dlo wiez wodnych (we Europie kajs’ kole 500 powstauo) ale i projektow wodnych tam. Nowatorstwo odniego rozwionzania idzie zrozumiec’ oglondajonc tyn typ konstrukcji („Intze 1“ wariant z cylindrym w s’rodku) pod tym linkym:

    https://de.wikipedia.org/wiki/Wasserturm#/media/File:Intze_1b.jpg

    dlo tych kerzy znajom sie na tym, abo poradzom po niymiecku link dokuadniejszy:

    https://de.wikipedia.org/wiki/Wasserturm

    Przepraszom, ale niy znoduech osobis’cie nic po polsku co by bouo pomocne dlo tych kerzy niy rozeznani som we tym temacie 🙁

    Ta wieza pokozuje pouonczynie stylow neoromanskego z neogotyckim. Oddano zostaua uroczys’cie do uzytku w 1904 roku (9 lipiec). Odniyj pojymnos’c’ to 3600 kubikow wody. Sam ale musza dodac’ ize we roku 1941 zbiornik bou powiynkszony. W latach 1955 – 58 wieza boua podobno rynowowano, w 1974 zbiornik odnowiony, a w 1977 dach odnowiony. W 1985 roku wieza wyuonczono zostaua z ekspluatacji. Potym to juz ino boua dewastacja, miejsce libacji i afery zwionzane z firmami i wuascicielami kerzy doprowadzajom dalyj do dewastacji tego zabytku techniki i kultury. Tukej zgadzom sie z Pana zdaniym co do prziczyny pozaru i stawiom pytanie „Jezeli stwierdzono oficjalnie, ze prziczynom pozaru dachu bouo podpolynie i policja wszczonua tzw „postympowanie“ to czymu nic dalyj na tyn temat niywiadomo ?“ Te mafijne sposoby postympowania kere dotyczom niyruchomosci, terynow, zabytkow, jak i obojyntnosc w tym wzglyndzie wuadz, wouo o pomsta do nieba! Ale nazod do tematyki wiez cis’niyn’.
    Ta wieza pasjonaty geszichty (historii) Glywic znondom juz, tak do przikuadu, i na zdjynciu knipsniyntym we roku (jak sie niy myla) 1905 – obejzec’ jom idzie we knidze Marka Gabzdyla „Gliwice wczoraj – Gleiwitz gestern“ na stronie nr. 166. Zresztom ta fotografia je i we inkszych z’roduach podobnie datowano. Tam widac’ dwie amazonki glywicke na koniach na tle tyj wiezy przi Preußenplatz (dzisiej Plac Grunwaldzki).

    Jak idzie o ta wieza kole Sos’ncy to mozno sam ino dodom, ize odniyj budowa zwionzano je ze mianym Richard Kleinau. To tyn inzynier fachowca od odwiertow i szukania wody zasugerowou kaj mo ta wieza stoc’. On zajmowou sie niy ino inzynieriom wiertniczom, ale i znondowaniym zroduow wodnych – sam „Pozor !“ = czynsto uzywou metody radiestezyjnyj i uzywou tzw „Wünschelrute” (po polsku różdżki) – w tym przipadku on uzywou jyj typ metalowy. Sam douonczom link na dwa obrozki o niym traktujonce:

    http://www.akpool.de/ansichtskarten/108632-ansichtskarte-postkarte-koethen-richard-kleinau-quellenfinder

    Ta wieza czerpaua woda ze tzw zrodua guymbinowego z guymbokos’ci 27 metrow i faktycznie plany unizalezniynia kopalni „Sos’nica“ od sieci wodociongow niy udauy sie. Odwiercony otwor kerym woda bouo pompowano (szyrokos’c’ 800 mm) i przez couko raja filtrow czyszczono kerowou woda do dolnego zbiornika (6 – 8 kubikow) a potym do gornego pouonczonego ze rorociongym. Wydajnos’c’ boua ino 100 litrow na minuta. „Ino’“ bo to niystykuo niystety i jak probowane bouo szafnon’c’ wiyncyj to woda sie muloua (jak Pan Marian spominou na filmie).
    Richard Kleinau zwionzany bou z miejscowos’ciom Köthen w keryj to miejscowosci jakis’c czas potym miyszkou nasz suawny Horst Bienek. I to Horst Bienek nazywou niyroz Glywice „miastym wiez“. Glywice miauo w swojyj geszichcie mocka wiez i te o kerych wspomino Pan Marian pszeca tysz do niych cza zaliczyc’. Szkoda ino ze som rujowane. Szkoda tysz ze np tyn projekt niy skon’czou sie realizacjom:

    http://www.medusagroup.pl/projekty/uzytecznosci-publicznej/wieza-cisnien/

    A ze idzie te piykne wieze piyknie zagospodarowac’ to swiadczy o tym np taki link:

    http://www.wiezecisnien.eu/indexMetamorfozy.html

    ps

    Pozdrowiom wszyskich pasjonatow geszichty (historii) Glywic i przi okazji winszuja piyknyj Wiliji.

    I jedyn konsek w tym synsie z podle mojego „fyjdra“ (piora) 🙂

    Jouzel ze Starych Laband i odniego bajtle (geszichta na Wilijo) 

Downo, downo tymu, tak downo, co stare Labandery to juz niy pamiyntali a odnich oupy tysz niy, pszitrefioua sie jednymu chopowi ze Starych Laband tako geszichta. Bouo to gynau we Wilijo blank z rana, jak wszyske richtowali sie juz na Dzieciontko. No to tyn jedyn chop ze Starych Laband, a bouo mu Jouzel, poszou do lasa, bo musiou bajtlom w doma narichtowac pszeca krisbaum. Jouzel niymiou nic piyniyndzy ani tyn krisbaum bajtlom kupic, a co dopiyro godac o pokupowaniu geszynkow. Szou se nosz Jouzel tak praje na moscie i paczou jak kole Kuodki fajnie ynty po lodzie locom, ale on chyba tych yntow ani niy widziou bo nic ino sie tropiou co to bydzie jak pszidzie Dzieciontko a odniego bajtle nic pod krisbaumym niy znondom. Tak se szou tak tyn nasz biydny Jouzel i myslou i sie tropiou i tropiou, aze yntlich doszou do lasa a cuzamyn z nim te odniego utropiynia sie tam znoduy. Teroski wloz miyndzy hojoki i brzimy i paczou kery hojok je tyn nojfajniejszy, bo jak juz geszynkow odniego biydne bajtle niy dostanom to pszinajmiyj niych majom taki piykny krisbaum co mozno pszi nim o coukij reszcie zapomnom. Jouzel juz prawie se myslou ze znod to co chciou, az tu naroz usuyszou, ize ktos do niego godo „czymu Ty sam po lesie uazisz w tako zima i to jeszcze praje tera jak Dzieciontko mo pszinsc?” Jouzla sztopuo i zaczon sie oglondac za sia, kaj to tyn ktos je i do niego godo, ale zodnego niyznod. Juz se myslou nosz Jouzel co mu sie z odniego utropiynia tak ino zdowauo to wszysko ize ktos do niego zagodou, ale niy. Juzas chciou Jouzel praje chycic za siykyra, coby obalic jednego hojoka, a sam juzas suyszy „Chopie idz do dom bo twoje bajtle na Cia czekajom i niy trop sie tym krisbaumym co go niymosz, dyc’ we Wilijo niy bydziesz szou bez couke Laband ze krisbauym cos za niego niy zapuaciou!” Na to juzas nosz Jouzel sztopnou, siykyra mu wyleciaua ze rynki i poleku ze slypiow pokulauy sie smarzniynte krople zolu i biydy, pokulauy sie bo mroz je zamroziou, a kozdy wiy ize zol i biyda szybko slatujom na ziymia. Jouzel z ciynszkim sercym poszou nazod dodom, ale ze niy umiou se forsztelowac, co powiy odniego bajtlom jak pszidzie dodom z pustymi ryncami, tak tysz szou blank poleku. Jak juz yntlich na koniec stanou we antryju w doma, to prawie piyrszo gwiozdka sie pokozaua na niebie. Odniego bajtle siedzieli juz pszi stole, ale co to je …!? Na stole stoua niy ino juz nalono siemiyniotka ale i upieczony karp, sztampfowane ze smietonkom i masuym kartofle, kapusta z grochym, niy tam stoua tysz jeszcze moczka, makowki, i kompot ze suszonych flaumow i woniauo a woniauo! Jouzel myslou ze mu sie juzas cosik zdowo i stanou kole stoua i zaczon rzykac razym ze bajtlami i kozdy kozdymu winszowali se, coby se zowdy pszoli i zdrowe byli. Jouzel niy wiedziou potym co sie dalyj robiouo, ale jak psziszou do sia, krotko przed dwanostom w nocy, to w antryju czekali juzas na niego fajnie obleczonye bajtliki, kere sie radowali ze pondom ze fatrym cuzamyn na pasterka i bydom spiywac kolyndy. Jouzel niy wiedziou poczymu odniego bajtle mieli take fajne obleczynie, a jak mu odniego bajtliki opedzieli co im to wszysko psziniosuo pod krisbaum w tym roku Dzieciontko to Jouzel se pomyslou ze mu sie to wszysko sni. Potym bajtle dali mu nowy fajny i ciepuy mantel, co mu tysz w tym roku Dzieciontko psziniosuo, pomogli mu tyn mantel oblyc i wszyscy razym poszli z uciechom na pasterka. Na pasterce bouo tak fajnie i tak sie wszyske radowali jak spiywali kolyndy, ze chyba byli oni ostatnie co wylezli poytm ze koscioua. Do dzisiej kozdy fater ze Starych Laband opowiado na Dzieciontko odniego bajtlom ta geszichta i do dzisio zodyn niywiy, jak to sie stauo, ize Jouzel i odniego bajtle tako fajno Wilijo mieli, chociosz niy mieli pszeca nic jak ino biyda.
Bajtle od Jouzla od tego czasu zowdy opowiadali, co w ta Wilijo przi stole siedziou z nimi ktos, kogo niy znali, a kto zapukou do nich do dzwiyrzy w tyn dziyn krotko przed tym zanim siedli do stoua, i siod se tyn ktos’ na krzes’le co sie je stowio jedne wiyncyj i jod z tego talyrza, kery jedyn wiyncyj stoji we Wilijo na stole. Opowiadali oni to dugo, opowiadali to swoim bajtlom i ynklom i wnukom, a te juzas godali to odnich bajtlom, wnukom i ynklom, i niy zapomnieli tysz nigdy dopedziec, ize we ta Wilijo pod kozdym talyrzym kozdy z tych bajtli od Jouzla i som Jouzel tysz, znodli jeszcze cosik! A co to bouo to wiy kozdy, nowet nojmynszy bajtlik ze Starych Laband jeszcze i dziesiej. A jo mom nadzieja, ze na kozdo Wilija, za sto lot i dalyj, te maue cosik pod talyrzym kozdy z wos i odwos bajtli juzas znondzie.


  2. Jako ze wia , co conajmiyj Pan Marian sie tym interesuje, to ekstra trocha dodatkowych informacji, kere ostatnio znoduy sie we moich materiauach.

    Gliwice pobiyrauo, pomijajonc woda stawowo ciongniono rurami, piyrwotnie swoja woda ze fiskalenego zrodua we Zawadzie, i moguo na podstawie umwoy z roku 1894 ze tego pan’stwowego zrodua czerpac’ 2550 kubikow wody dziynnie. Ta ilos’c’ ale niy stykua nom na dugo. Tak tysz to miasto postanowiouo we roku 1900 ze oddalonych o 600 metrow od karchowickich stundni guymbinowych, oddwierow o mianach Hackelberg i Zawada za cyna 50 000 Marek kupowac’ woda. W tym samym roku miasto ajnfach zakupiouo te dwa zrodua, dziauki i urzondzynia wodne kere tam juz bouy. Wszysko zostauo pouonczone tyszs ze karchowickom studniom. Wydajnos’c’ wtedy tych dwoch zrodeu boua 2,9 kubikow na minuta. W Karchowicach miasto miauo swoja wuasnos’ciowo pompa, kero we 1913 juz ale dowo niy boua wystarczajoncom, skisz tego ize 4754 kubiki ino bouo myjglich niom pompowac’ bez 22 godziny. Woda ze wszyskich tychch z’roduow boua jednako w jakos’ci. Tym sposobym miasto moguo liczyc’ sie z ilos’ciom w nojlepszym wypadku 6726 kubikow wody. Dugo niy trwauo jak te z’rodua niy poradziouy juz tela wydolic’ (1906).
    Miasto miauo juzas’ problymy, i do przikuadu woda do polywania ulic bouo przemys’liwane brac’ w takim wypadku ze Kuodnicy. Problymy bouy przedewszyskim w goronce lata. Na przikuad we roku 1911 w augus’cie miasto miau fest problymy z wystarczajoncom ilos’ciom dostaw wody.
    Tak tysz zaczuo sie szukac’ na terynach kole Glywic wiynkszych zroduow wodnych. Teryny kole Szauszy i Laband okozauy sie odpowiednimi do odwiertow. Ku tymu, kole szosy, kero kludzioua ze Glywic do Tarnowic (Tarnowske Gory) znoduo sie jeden z’roduo. Piyrsze wyniki pokozauy wydajnos’c’ do 4 kubikow na minuta, przi uzyciu pomocy dwoch (jedyn za drugim) „lokomobil“. Jako ze wuas’ciciel odwiertu „Prinz Max“(nazwa odwiertu) we Szauszy miou za fest sroge zondania cynowe, a wiercynia kole Laband, okozauy sie prei tym pozytywne, miasto zaczuo sie inaczyj w tym synsie oriyntowac’. Tym bardziyj ze dodatkowe badania wydajnos’ci jeszcze inkszych z’roduow kole tzw. „ Slowakmühle“ i kole Boniowic niy okozauy sie dostatecznie zadowalajonce, to oprocz Laband skupiono sie jeszcze na z’roduach kole Petersdorf (Sobiszowice), sam ale juzas’ wystompiouy problymy z wuascicielami konsorcium kopalnianego. Dalyj zwrocono uwaga na teryny kole Sos’nicowic, genau kole Pohlsdorf (Polsko Wies’), ale i sam zaniychane bouo szukac’ dalyj. Tak tysz ostauo sie ino przedewszyskim Laband. Gynau szuo o teryny kere przinalezauy sie grafowi von Welczeck. Na tych terynach juz piyrwyj borowali(wierciyli) za wodom, ale niystety niydostatecznie fachowo. Teroski narichtowali wieza wiertniczo kero sie richtowaua na wiynksze guymbokos’ci (najprzod 119,68 metra, potym dalli do 156,84 metra guymboko). Nojpiyrw wytryskajonco woda artezyjsko niy boua wystarczajonco, ale przi postawionyj nowyj pompie przi dugszyj probie wydajnos’c’ okozaua sie pozytywno a jakos’c’ wody tysz dobro. Koszty tego borowania (wiercynia) i probnych pompowan’, cuzamyn (razym) ze przinalezoncymi odszkodowaniami to bouo
    70 780,42 Marek. Niydaleko Laband boua jeszcze jedno sztela o mianie „Franklin“, kaj juze piyrwyjyj wystompioua woda artestjsko. Sam tysz prognozy bouy tak pozytywne ize przi borowaniu postanowiono pompowania zrobic’ tzw pompami „mamutowymi“. We okolicy Laband bouy potym probne boronania z pompowaniym bez 3 miesionce (dugo) pompami z dwoma agregatami (cuzamyn 200 koni mechanicznych). Tak wkon’cu woda dlo Glywic poloua sie ze cztyrych odwiertow tzw. „Odwiert 1“ i „Franklin“ , no i ze „Odwiert 2“ i „Odwiert 3“ . Jako ciekawosta dodom jeszcze ino, ize poziom wody we stowie, kery bou kole odwieru
    nr. 1 we tyn czas kedy 3 miesionce dugo bouy probne pompowania we dziyn’ 05.02.1913 na Bora godzin sleciou ponizyj poziomu wody we Kuodnicy. Wsumie badania i porownania poziomow wod grontowych przi poszczegolnych odwiertach i we samyj Kuodnicy pokozauy, co te poziomy przi zmianie poziomu wody Kuodnicy sie zmiyniajom, ale przez pompowania w ujynciach kaj bouo borowane sie nic niy zmiynio.
    To tak w telegraficznym skrocie. Jak byda juzas’ miec’ konsek wiyncyj czasu to jeszcze cos’ ciekawego dodom.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę zatwierdź swój komentarz!
Podaj swoje imię i nazwisko