Jak się mierzy czas? Część 1

7 KOMENTARZE

  1. Dobrydziyn, witom piyknie teroski niy ino przi szlustydniu ale i przi tyj roz w roku okazji godom „Do siego roku“ i winszuja wszyskim coby tyn nowy roczek 2016 stou sie richtik rokym kery prziniesie nom wszyskim zadowolynie z tego co robiymy i w tym synsie i dlo coukyj TV Imperium, Pana Mariana i wszyskich czytelnikow i widzow odymie powinszowania coukyj fury ciekawych tematow o Glywicach i naszyj okolicy i coby nom sie wszyskim darzouo po bozymu i szczynsliwie.

    Ostatni temat i filmik szczegolnie przipod mi do gustu. Fajnie je nawionzanie do czasu i przens’cie od zygora do tematow miynszos’ci glywickich. Miynszos’ci we Glywicach to faktycznie pasjonujoncy temat, a momy i mieli my ich sam za tela, co niy kozdy dzisiej wiy i pamiynto. Wyliczyc’ sam idzie historycznie juz niy ino Ormianow ale i np Bosniakow czi Tatarow, abo i religijne myn’szos’ci jak np starokatolikj, Zydy czi tysz w najnowzszych juz czasach buddysty. Ciekawych je co Pan Marian nom w tym synsie juzas’ narichtowou (?) Odsia pozwola se tysz cos’ juzas’ dopedziec’ do ostatniyj piyknyj i ciekawyj rozprowki Pana Mariana jak idzie o tyn zygor na wiezy dzisiejjszyj glywckyj katedry. Majster kery wyrychtowou tyn zygor to bou glywicki majster- zygormistrz i tysz majster-optyk (mistrz zegarmistrz i mistrz optyk) kery miou swoj zakuad na ulicy kero sie downiyj mianowaua Ratiborerstraße (ulica Raciborska) w domu pod numerym 10.
    Gynau bouo mu Karl Kraja (pisou sie tysz Carl Kraja) i pochodziou z Rychtala (Reichthal / szkryfniynte tysz niyroz Reichtal). Karl Kraja rodzony bou we roku 1867 (03.11) a umar we Glywicach we roku 1945 (30.03). Od niego fatrowi (ojcu) bouo Thomas (rodzony 15.12.1833) i bou kupcym a pochodziou z rodu kery wczes’niyj znany bou z funkcji ksionzyncego „(nad)lesniczego“ w lasach okolic z kerych tyn rod we S’lonsku pochodziou a odniego pisownia wczes’niyj boua tysz Kraya, – ale to blank inkszo geszichta. Zyniaty bou z Margarete Wolf i miou z tego co wia conajmiyj dwoch bajtli, kerym dou miana Walter i Hans. Hans bou jubilerym i zygarmistrzym we Hindeburg’u (Zabrzu), no i tak jak fater sprzedowou(„robiou“) tysz bryle, odniego geszeft bou we Zabrzu (Hindenburg) przi Gartenstr. 2. (ulica Sienkiewicza), w roku 1929 przekludziou sie ze geszeftym do domu we Dorotheenstr. 61 (ulica 3go Maja) a w roku 1933 juzas’ do domu przi Dorotheenstr. 22 (3go Maja) kaj wedug spisu telefonow bou jeszcze i w roku 1943. Margarete Kraja umarua we roku 1969 (09.04) na Bayerach – > jako miejsce zgonu podowano je miejscowos’c’ Kulmbach. Do tych kerzy lubiom sznupac’ we geszichcie (historii) podpowia ize np we cajtungu (gazecie) „Der oberschlesische Wanderer“ z roku 1914, nr. 4 (numer wydany we Mittwoch czyli po polsku w s’roda a po s’lonsku we strzoda, dnia 7go stycznia /po niymiecku Januar – downiyj godauo sie tysz u nos „January“) je reklama kero sam pozwola se zacytowac’ we orginale:

    „Optische Anstalt
    Carl Kraja
    Gleiwitz, Ratiborerstr. 10
    Spezialität:
    Augengläser!
    Ausführung sämtl.
    ärztl. Rezepte sofort.
    Besteingerichtete
    Repararurenwerkstatt“

    Kery gynau kuknie (pod linkym konsek nizyj) to znondzie zygor kery zwyczajym zygamistrzow je powieszony nad wejs’ciym do zakuadu zygarmistrzowskego na tyj ulicy (stare widokowki!) – sam dowom dwa linki kaj to idzie kuknon’c’ – mozno ktos’ mo lepszo fotka i sie sam z nami niom podzieli(?):

    http://www.sztetl.org.pl/de/article/gliwice/3,lokalgeschichte/

    (pod tom adresom je to obrozek pionty wele raji!)

    a sam widac’ to konsek lepiyj http://schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=814&pos=11

    Mys’la ize dobrym zwyczajym bouo kedys’ dowac’ wykonywanie poszczegolnych robot majstrom z miasta, chociosz, jak pedziou Pan Marian, roboty wykonywauy i firmy z coukego kraju (wtedy Niymiec). Jak widac’ do dzisiej majster Kraja, kery narichtowou tyn zygor, dobrze zareklamowou swoja robota. Mozno je jeszcze we Glywicach i dzisiej jakis’ majster kery sie poradzi chycic’ za konserwacja tego zygora (mechanizmu) i bydzie nom tyn zygor i firma tego majstra nastympne przeszuo sto lot odliczac’ czas … (?)

    Co do zygora ze ratusza to ciekawo je tysz ta fotka:

    http://www.muzeum.gliwice.pl/beta/wp-content/uploads/2011/07/www_5.jpg

    mozno ktos’ sam poradzi podpedziec’ kedy ona boua robiono (?)

    a sam wiyncyj na tyn temat:

    http://www.muzeum.gliwice.pl/kwerenda-na-temat-gliwickiego-rynku-i-ratusza

    Jeszcze mauy wic tak co do Rusow we 1945 to je take stare powiedzynie
    „Niyma leko padou Rus, kej z banhofu zygor nios.“

    ps

    Spomniane we filmiku je tysz o ormianskim krzizmie. Sam warto dodac’ ize te krzizmo swiyncone je przi uzyciu dwoch relikwiow (wedug tradycji ormian’skyj) roz na siedym lot. Sam cytaty w jynzyku polskim na tyn temat:

    „Włócznia, którą przebito bok Chrystusa

    Według świadectwa apostoła Jana, jeden z żołdaków przebił włócznią bok zmarłego na krzyżu Jezusa Chrystusa. Ustne przekazy w Armenii twierdzą, że właśnie ta włócznia była sprowadzona do Armenii przez apostoła Tadeusza Judę. W wiekach średnich była ona przechowywana w klasztorze Ajrawank, nazwanym potem św. Geghard tj. św. Włóczni. Obecnie znajduje się ona w Muzeum w Eczmiadzinie. Włócznią tą Katolikos Wszystkich Ormian święci św. krzyżmo w czasie jego sporządzania ( krzyżmo to specjalnie przyrządzony olej, święcony raz na 7 lat).“

    „Prawa dłoń św. Grzegorza Oświeciciela

    Szczególne miejsce wśród relikwii przechowywanych w Armenii ma prawa dłoń św. Grzegorza Oświeciciela. Jest ona symbolem władzy Katolikosa Wszystkich Ormian. Nią także święcone jest św. krzyżmo.“

    i link kaj se to gynau idzie poczytac’ i obejzec’:

    http://www.bohosiewicz.pl/art.php?art=KosciolApostolski.html

    i jeszcze link na ciekawy film produkcji TV Imperium na temat Ormian i gynau Ormian we Glywicach:

    a farorz Bernard Plucik, kery to tak piyknie prowadzi, je pszeca farorzym we naszyj glywickyj katedrze:)

    Swojom drogom to tysz ciekawy cykl TV Imperium tyn cykl „Blizyj Boga“. Som kosciouek, dzisiej tzw „ormian’ski“, we Glywicach to ciekawy wontek w geszichcie Glywic, i te kere sznupiom we odniego geszichcie suyszeli na zicher i o skarbie kedys’ w nim schowanym – Pan Marian jako glywicki detektyw na zicher i ta geszichta dobrze zno, mozno przi okazji o niyj cosik zdradzi nom wszyskim …

    • Ja, takich fascynatow z sercym do geszichty brakuje na tym s’wiecie. Ale i Pan, Panie Jarczewski je na mojyj lis’cie tych ludzi z sercym fascynata:)

      Pozdrowiom i przi okazji mom jedne zapytanie (bo kedys’ w radiostacji, jak z Panym rozmawiouech to zapomniouech sie o to spytac’). Jak Panu na zicher wiadomo je mocka geszichtow zwionzanych z naszom radiostacjom. Mie interesuje co Pan sondzi o tyj kero godo ize Honiok, kery miou byc’ ofiarom w 1939 roku, z(a)ginou dopiyro po wojnie, co bouo robotom UB(SB)?

      Jak wygodniyj je Panu prywatnie o tym porozmawiac’ to prosza dac’ znac’ a szkryfna do Pana ekstra.

      Pozdrowiom

      Irek Czaja

  2. Prezentowane zdjęcie spod linku http://www.muzeum.gliwice.pl/beta/wp-content/uploads/2011/07/www_5.jpg
    pochodzi z lat 1976-1983, Wtedy nastąpiła Kolejna przebudowa i dobudowano podcienie w miejsce podpór balkonu.
    Teraz o kościółku św. Trójcy tzw. ormiańskim.
    Sprawa skarbów zawsze intryguje, jednak nie znalazłem i nie znam żadnych szczegółów. Trzeba sobie zdawać sprawę iż kiedy w 45-tym dotychczasowi użytkownicy czyli niemiecka Gmina Starokatolicka w Gliwicach opuścili kościół na pewno zabrali wszelkie „skarby” ze sobą. Pod koniec lat 50-tych dokonano generalnego remontu dachu i wtedy możliwe że jednak coś tam ciekawego odnaleziono. Na przykład w drewnianej wieżyczce sygnaturki. Podobnie ma się sprawa z usuwaniem starego neobarokowego ołtarza w latach 60-tych. Zwykle pod fundamentami ołtarzy umieszczane były tzw. kamienie węgielne i może nawet coś w rodzaju „kapsuł czas”, ale nie ma śladu po takich ewentualnych odkryciach. Zresztą, gdyby tak nawet było to znalazca skrzętnie schował „skarb” pod pazuchą, lub – powtórnie go zamurował w nowym postumencie nowego ołtarza, podniesionym o kilka stopni wyżej od poprzedniego, zachowując milczenie „na wieki”.
    Faktem jest iż w 1985 złodzieje włamali się do kościółka i skradli wota oraz koronę z obrazu Matki Boskiej Łysieckiej.
    Początki kościoła św Trójcy to głownie funkcja opiekuńcza i szpitalna dla ubogich, bezdomnych dawnych gliwiczan. Tam umierali i grzebani byli na przyszpitalnym ( przykościelnym) cmentarzyku, ale nie należy podejrzewać iż chowano ich w bogatych kryptach pełnych złota, bo byli nędzarzami. Teren tego cmentarzyka to obszar wolnego od zabudowy placu za kościółkiem w stronę ul. J.P. II. Na końcu placu jest teraz placyk zabaw dla dzieci.
    Miłośników historii kościola św. Trójcy zapraszam tutaj http://www.gliwiczanie.pl/Reportaz/mniejszosci/reportaz/mniejszosci_05.htm#kosciol_sw_trojcy

    =M==============

    • Witom

      Legyndy i skarby to rzecz przi keryj podnosi sie cis’niynie krwi, a u starych Glywiczokow podobno aze wapno w niyj sie lasuje 🙂
      No tosz w tym synsie idzie juz zaczonc’ przi rozprawianiu o tym mauym kos’ciouku samym faktym jego fundacji. Gynau idzie o persona samego fundatora tego kos’ciouka. Fundatorym bou starosta glywicki o mianie Pilicator. Czamu o nim spominom? A tosz je legynda kero godo ize bou on niys’lubnym bajtlym od ksiyncia s’lonskego kerymu bouo Konrad III. A jak to sie mo do naszego kos’ciouka. Tyn starosta chciou ufundowac’ szpital we Glywicach, a miou to byc’ szpitaal pod wezwaniym niy ino s’wiyntyj Trojcy, ale i s’wiyntyj Maryji i s’wiyntego Bartuomieja (je to patron opiekun rodu Piastow S’lonskich nawiasym godajonc). Tyn ksionze i fater (ojciec) od Pilicatora podpisou w roku 1409 (04.03.) dokumynt zauozycielski, jak bou u niego na bezuchu(odwiedzinach) odniego synek Pilicator. Tyn szpital (ku tymu i kaplica) miou byc’ do chorych i biednych a intyncja i fatra i synka boua coby odnich grzychy/winy bouy odkupione tym szpitalym i ze odniego kaplicom. Pilicator kerymu bouo Michael miou brata Johannes’a (nawiasym godajonc te imie to z’roduo z kerego powstauo miano na wszyskich S’lonzokow Hanysy, i niy je to wcale obraz’liwe. We S’lonsku godauo sie Hanus kedys’, a polske Janusz to tysz tego powionzanie z downych czasow). Tyn brat od Michaela powiynkszou fundacja familii Pilicatora na tyn cyl niy ino w piyniondzach ale i we ziymi i przipisou trocha lasu na tyn cyl i jeszcze poua stawu. Tak powstaua fundacja czyli podstawa tego po czym jeszcze dzisiej momy s’lad a z czego korzystajom Ormianie kere osiedlyli sie po ostatniyj wojnie we naszych Glywicach. Tela co do poczontkow, a teroski cosik o tyj legyndzie „skarbu” spomna. Po burzliwych czasach i losach tyj fundacji i przebudowach, w latach 30ych XIX wieku na pamiontka wmurowali downe Glywiczoki pod outarzym owoskowano miedziano trua w keryj schowali rozomaite pamiontki a jak godo „legynda“ starych tekstow tysz i kronika Glywic (to je richtik tyn skarb). I juzas’ burzliwe dzieje porobiouy zamiyszania, tak to jeszcze w XIX wieku powstaua jedna z myn’szos’ci religijnych tzw Starokatoliki. Starokatolikym bou np suynny honorowy czuonek nojstarszego polskojynzycznego zwionzku pszczelarzy we S’lonsku /gynau we dzsiejszyj dzielnicy Glywic, kero sie w tamtych czasach mianowaua Laband/ Johann Dzierzon ( tuplikujonc te miano odpowiedni polski szuo by padac’ Jan Dzierżoń). We Glywicach ta spolnota przejonua tyn kos’ciouek o kerym sam rozprawiomy, co niy bouo czyms’ mile widzianym przez wiynkszos’c’ obywateli miasta. Przi tyk okazji spomna o glywickich wolnomularzach, bo to oni sprzijali np powstaniu tego ruchu i we Glywicach. Jednym z wolnomularzy we Glywicach bou znany pasjonatom glywickyj geszichty Benno Nietsche (richtik bouo mu ale Heinrich Wilhelm Nietsche). Ta persona przewijo sie tysz w dziejach glywickich „Filomatow“ – on ale tysz bou starokatolikym. W czeciyj dekadzie XX wieku kos’ciouek tyn juzas’ przejynli katoliki a w czasie rzondow faszystowskich juzas’ psziszou on do starokatolikow (rok 1941). Tela w telegraficznym skrocie o tym kos’ciouku. Ale nazod na sekundka jeszcze do tego „skarbu“ pod outarzym. W pouowie XX wieku kos’ciouek tyn bou generalnie rymontowany, ale nic niy obiouo mi sie raczyj o uszy eli by tam na cos’ przi okazji natrefiyli. W tym synsie suyszouech ino zowdy, przi okazji mojego sznupania w glywickich geszichtach, to co i potwierdziou Pan Marian. Mozno ktosik suyszou cos’ wiyncyj …?

      ps

      ta zagadkowo trua (kszinka) wmurowano miaua byc pod kamiyniym outarza a odniyj ksztaut miou byc’ poduzny.

  3. Wypas temat!!!! Gratuluję i więcej poprosimy jak zwykle. Ja bym Pana typował na „Odkrycie Roku 2015” w zakresie historycznych programów regionalnych. Super!

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę zatwierdź swój komentarz!
Podaj swoje imię i nazwisko