Kamienne niewiasty

16 KOMENTARZE

  1. Piyknie Witom

    Pora moich notatek, uwag i zapytan’

    1.Siostra Maria Paschalis, ze Zgromadzynia siostr Szkolnych de Notre Dame we Glywicach (niy mylic ze tak samo sie mianujoncom inkszom a kanonizowanom gornos’lonskom siostrom zakonnom!), mianowaua sie richtik Elisabeth M.C. Leszczinski i rodzono boua we Berlinie we roku 1889. Do spomnianego „Zgromadzynia” wstompioua we roku 1914 i zajmowaua sie w nim szkolyniym bajtli we Bytomiu i Glywicach. Oprocz tego co spomniou Pan Marian dodac’ idzie ize boua to utalyntowano artystka i odniyj znane dzieua to np tysz (chyba niy istniejonce niystety – co sie z nimi stauo??) „Stacje Drogi Krzizowyj” kere bouy we szkolnyj kaplicy, robioua niy ino rzez’by i puaskorzez’by ale i odniyj dzieua bouy odlywane np we „Glywickyj Odlywni” (Preußische Bergwerks- und Hütten-A.-G. Kunstgießerei Gleiwitz) – tukej cza szukac’ w w katalogach za odlonym ze zelaza w naszyj spomniynyj sam hucie „Kreuzweg in der Kapelle Regina pacis im Kloster der Armen Schulschwestern v. U. L.”. Co sie ostauo to ta (na Gornych Wauow) drzewiano Maryjka ze Jezuskym i kole niyj bajtlami. 1939 siostra Maria Paschalis wystompioua ze zakonu i wyjechaua do Monachium kaj robioua jako rzezbiarka, potym nauczycielka rysunku i gimniastyki we Nadrynii Pounocnyj-Westfalii, we Brede (niydaleko Minden, kaj dzisiej miyszko mocka downych miyszkan’cow ze Glywic. Laband i Pyskowic). Elisabeth Leszczinski jeszcze rok przed s’mierciom uczoua „Wychowania Fizycznego” a umarua rok potym bo we roku 1963 (4.VII.). Jeszcze za czasow glywickich baraua udziau, ajko artystka, we wystawach artystycznych ze odniyj rzez’bami.

    2. Rzez’ba tyj „Gliwiczanki” zwanyj najprzod tysz „Mieszczkom” abo „Mieszczankom” to odlyw = tzw. „sztuczny kamiyn'”, wedug projektu Joanny Demczyszyn-Wis’niewski(wczes’niyj chyba Winter, ale niyma zech zicher …), odlony we Bytomiu.
    Eli sie ostaua / moge byc’ zachowano forma/formy??

    3. Przi okazji przedstawianyj przez Pana Mariana rzez’by tancerzy, odrazu przichodzi na mys’l postac’ wybitnego tancerza, rodzonego we Glywicach – bouo mu Gerard Wilk. To wuas’ciwie postac’ tak fascynujonco w tym co robiou ize je to temat na oddzielny odcinek, bezto sam ino linki na, niyjedyn z nich, czynsto puszczany downiyj w polskyj TV, „teledysk” w kerym(w kerych) on tan’czy:

    prowda ze jeszcze dzisiej ta odniego szkoua tan’ca (suynno zresztom swojego czasu na zachodzie) poradzi fascynowac’ oko widza …

    tu w tle tysz on:
    http://www.dailymotion.com/video/x26wh4q_kochac-piotr-szczepanik-tancza-gerard-wilk-i-krystyna-mazurowna_music

    i pora inkszych:

    Odniego dziecinstwo to Glywice i ubogo samotno matka z dziec’mi, a reszta juz kozdy se som wysznupie ajnfach we i-necu …

    a tu dokumynt o tym Glywiczoku:

    4. Po ostatnim odcinku „Detektywa Historii” jedna mys’l mi durch niy dowo spokoju – – piyknie by bouo keby dwa tak fajne i interesujonce programy TV Imperium „Detektyw Historii” i „Blizej Boga” ppoprowadziyli z osobami prowadzoncych narratorow wspolny cykl, abo przinajmiyj pora odcinkow uonczonc wspolnie tematy – a tematow tych je na zicher couko fura.
    No ale to ino moje tzw „pobozne zyczynie” …

    • Okres przed Wielkanocą to właśnie czas na takie „pobożne życzenia ” – za tydzień „Gliwickie drogi krzyżowe” a potem jak Bóg da – jeszcze jeden świąteczny program, bardzo swojski. Nie ma też co ukrywać że w Niedzielę Palmową w Kalwarii Zebrzydowskiej postaram się przynajmniej o zdjęcia z dorocznej inscenizacji Męki Pańskiej – „Wprowadzenie Jezusa do Jerozolimy” oraz ” Wypędzenie przez Jezusa kupców ze świątyni” .
      To bardzo ciekawe czasy ten rok 33 naszej ery. Mały drobiazg tylko podpowiem – ta świątynia to nic innego jak żydowska synagoga. Inne rzeczy w swoim czasie.
      =M==================

      • Cos’ bych ale o mauy figel pszeca zapomniou! = zozwionzanie ostatniyj zgodywanki.

        O(d)powia to tak:

        We pounocnym-zachodzie Glywic tam kaj sie Klasztorno sztrasa dzieli sie na Rudzko i na Kozielsko, tam je tako leko gorka. Na takich gorkach czynsto stowiali ludzi krojce abo kapliczki, tak tysz i na tyj gorce downo, blank downo tymu, stou jedyn drzewniany krojc. We roju 1515 postowiyli ludzie na tym placu drzewniany kos’ciouek, kery mianowali „zum Heiligen Kreuz” („S’wiyntego Krziza”). We roku 1612 skludziouo sie pora Franciszkanow do Glywic, kere poprosiyli magistrat Glywic, wybitnych mieszczan miasta i tukejszego arcykapuana coby im przidzielou plac na narichtowanie klasztoru. Pros’ba ta tostaua sie wysuchano i przidzielony im sie ostou niy ino plac na klasztor i kole niego ogrod, ale dostali i drzewniany kos’ciouek pod wezwaniym s’w. Krziza, kery juz wczes’niyj (we roku 1515) bou juz postowiony couki ze drzewa. Zaroski niy ino obywatele Glywic, ale i inksze ludzie ze okolicy i tysz tzw „obce ludzie” pomogali nowy budynek klasztoru postowic’. Tyn bou tysz blank drzewniany. A jak we roczku 1626 Mansfeld ze odniego wojokami prziszou pod Glywice, to ludzie musieli spolic’ couke „Czorne Przedmiescie”, tak coby sie wrogi tam niy mogli ostoc’. Tak tysz i tyn kos’ciouek i tyn klasztor miauy byc’ spolone, ale chociosz aze czi razy pod tyn kosciouym i klasztorym ludzie ogyn’ hajcowali, to niy chciauo sie nic zapolic’. To musiou byc’ nic ino cud i bezto ludzie ostowiyli je stoc’ i tela. We roku 1636 tyn klasztor ostou sie formalnie przidzielony polskyj prowincji franciszkanow. We roku 1658 wyrychtowany sie tyn klasztor ostou blank od nowa – tysz ze drzewa.We roku 1677 niystety sie ale blank spolou. Pora dni potym, jak sie teroski juz niy polouo i jak hasie i couko reszta ludzie tam sprzontali to znodli tam wielki drzewniany krojc pod tym hasiym, krojc kery niy bou nic a nic przipolony. Tak ize sie ani niyma co dziwowac ize wszyske zaczli do tego krziza zykac’. Potym zas’ we roku1683 postowiyli go (tyn krojc) we klasztorze we sali we keryj mnichy zawsze jedli wieczerzo.Yntlich (wreszcie) we roku 1686 nasz glywicki klasztor ostou sie blank juzs’ odnowa narichtowany, teroski ale blank masywny, murowany.
        Ta figura „Glywiczanki” ze filmu mo kole sia niy ino tyn klasztor pokozany, ale i konsek murow miasta/grodu Glywice. Odymie ino jeszcze cosik blank ale to blank krotko! Je couko raja, abo i kniga, geszichtow i legynd zwionzanych z tym naszym klasztorym, mie sie ale najbordziyj podobo ta, keryj s’lady som widac’ jeszcze i dzisiej kole kos’cioua do kerego jakis’ czas i jo przinalezou jako Glywiczok:

        Spomniany konsek wyzyj krojc kery sie niychciou spolic’ – we roku1683 postowiyli go we klasztorze we sali we keryj mnichy zawsze jedli wieczerzo. Roz tysz jak te mnichy jedli i sie rozgodali tak ize lekke larmo bouo, naroz od tego krojca usuyszeli sztima „ Cicho!”, tak aze ich strach obleciou i wszyske uciykli raus. Od tego czasa Jezusek na tym krojcu mo leko otwarto gymba, tak ize i zymby odniego trocha widac. Tera ci dopiyro ludzie zaczli uazic zykac pod tym krzizym, a i niyjedyn chory wyzdrowiou przi tym. Zykali do niego tysz ludzie i niysli go na przodku procesji jak bouo richtik gorko i prosiyli we tyn czos Ponboczka o dyszcz. Krojc tyn tysz chroniou ich od zarazy, kero pora razy richtowaua sie na Glywice, a jak Jezusek ze tego krojca widziou ize mnichy w klasztorze abo ludzie we Glywicach robiyli cosik niy tak to ze tego krojca kapaua krew. Jeszcze potym przeniysli tyn krojc do „Jozef-kapeli” a we roczku1790 na outarz Koscioua Sw. Krziza(Kreuzkirche).

    • miauo byc’:

      „Kreuzweg in der Kapelle Regina pacis im Kloster der Armen Schulschwestern v. U. L. Frau zu Gleiwitz”

  2. Pięknie nasz Panie Marianie. Jeśli nie już, to staje się Pan Ikoną Gliwic, ale tych prawdziwych a nie politycznych czy ekonomicznych. Jestem pod wrażeniem Pana dokonań, wiedzy i pomysłów. Nie wiem czy wszyscy wiedzą, ale Gliwicjusza, którego Pan otrzymał należy się jak nic. Chylę czoła.

  3. Tv Imperium: może warto z tym programem się jakoś lepiej wypromować? Pozycjonowanie w necie, dobre teksty w Polskę, swój program w tv regionalna jako outsourcing dla tej tv a Wy macie reklamę, etc? Pomyślta o tym!

    • … i/a w tym Glywiczanie jako gos’cie ze jakimis’ pamiontkami „glywickimi” kere by chcieli przedstawic’ przed kamerom = w domach ludzie majom prawdziwe skarby, kere warto pokozac’ inkszym – no i odnich geszichta idzie razym poznac’ i wysznupac’ mozno …

      to ino taki pomys 😉

  4. Tym razem do p. Irka Czai:
    Panie Irku, czy mógłby Pan swoje arcyciekawe komentarze zamieszczać… w tłumaczeniu na Polski?
    Najmocniej przepraszam, ale choć mianuję się Ślązakiem z dziada pradziada i baby prababy, ciężko mi się przebijać przez Pańskie teksty. „Godom” gwarą, a mimo to na Pańskich transkrypcjach z języka mówionego na pisany wyłamuję sobie oczy i język…

    Z drugiej strony chylę czoła przed żelazną konsekwencją, z którą Pan promuje Śląskość i śląską gwarę. I jako Ślązaka ciekawi mnie, czy pisownia, której Pan używa jest już gdzieś skodyfikowana, czy jest to Pański wkład w rozwój śląskiej gramatyki i ortografii? Nigdy przed Pańskimi tekstami się z nią nie spotkałem.
    Pozdrawiam serdecznie.

    • Piyknie witom,

      no i juz odpowiadom czymu niy pisza po polsku. Szkouy robiouech wprowdzie we Polsce, ale to ze niy pisza po polsku to je przezymie przemys’lane. Obywatelstw moga miec’ wiyncyj, ale z narodowos’ci okreslom sie S’lonzokym. A szkryflom tak juz dugo i je to moja forma „komputerowego” szkryflania po s’lonsku. Znondzie Pan jom ino we i-necu i we jednyj knidze (jak byda miou jako ryncista czas to na zicher wezna sie wiyncyj za wydanie drukowanych tekstow – narazie niyma czasu niystety). Sam link na ta spomniano pozycja we dwoch „szrajbunkach”:
      http://slonskonacyjo.otwarte24.pl/75,Biblijo-poczontek-Czaja-Ireneusz-Szwager-z-Laband

      Wiym ze to na poczontku niyma ajnfach, ale potym juz idzie. Prosza sie niy gniywac’ ale jo szkryflom zowdy tak z przekonania. Obiecuja ale ze byda od teroski pod kozdym tekstym mauy „tuplikorz” dowac’.

      tuplikorz – słownik
      szrajbunek – rodzaj pisowni
      na zicher , napewno
      i-nec – internet
      kniga – książka
      szkryflac’ – pisać

      • ps

        Mozno ekstra jako rekompynsata za trodne czytanie moich tekstow jedna unikalno ciekawostka odnos’nie tego opisywanego sam, jako rozwionzanie zgodywanki Pana Mariana, glywckego kos’cioua i klasztoru:

        Kej we latach 1682/3 bouy wybory s’lonskego biskupa wrocuawskego, to trefiouy sie dwie persony kere majom historycznie szczegolny zwionzek ze tym naszym kos’ciouym/klasztorym. Piyrszo to Welczeck a drugo to biskup tytularny Karl Franz Neander von Nicopolis, abo inaczyj mianowano ta persona = tytuowany oficiau, biskup pomocniczy wrocuawski Karl Franz Neander von Peterswalde. Piyrszy we tym richtik ciekawym, szczegolnym i kontrowersyjnym z przebiegu, historycznie welunku, Welczek – wiadomo jak bou zwionzany ze tym kos’ciouym, ale drugi, tyn biskup pomocniczy chyba niy – sam informacja do pasjonatow geszichty Glywic! – Neander ajnfach swiynciou te mury (idzie o nowo/murowano juz swiontynia – – napomniynte je to we poprzednim moim teks’cie!). Obie te persony byli prokuratorami dwoch kandydatow, Weczeck kandydata, kerym bou biskup ze Olomouc’a, a Neander bou prokuratorym kandydata cesarskego. Wygrou wprowdzie biskup ze Olomunc’a, ale ze wzglyndow formalnych po protes’cie kontrkandydata, zostoua odniego wygrano uniywazniono (niy bouo myjglich:dopuszczalne pouonczynie dwoch biskupstw), Karl Franz Neander, tak samo jak Welczeck, bou S’lonzokym – rodziou sie we Nysie we roku1626(06,VI) i tam tysz umar we roku 1693(05.II). Tukej momy tysz juzas’ jedna informacja potwierdzajonco dyplomatyczne tradycje rodu von Welczeck, kere sie cionguy aze do naszych czasow i niyroz budziouy i dalyj jeszcze budzom pieronowe kontrowersje emocje u niykerych historykow (sprawa Grynszpana i tzw „nocy krysztauowyj choby ino wymiynic’!)

        kej – kiedy
        welunek – wybory
        geszichta – historia
        myjglich – możliwe
        tukej – tutaj

    • … pewnie ma Pan trochę racji w tej „krytyce” transkrypcji, dodajmy fonetycznej, jaka u Pana Czai (nie wiem czy poprawnie napisałem odmianę nazwiska) występuje. Trzeba się jednak z tym pogodzić bo „Szwager z Laband” robi to konsekwentnie od wielu lat tu i na innych portalach, blogach i forach, i jest to jakby Jego wizytówka. „Szwager” od zawsze „godoł po naszymu” i niech tak zostanie, tym bardziej że mądrze i wartościowo. Sprawa zapisu „śląskiej mowy” od zawsze intrygowała wielu. „Trenowano” różne sposoby, by jak najlepiej oddać klimat i duszę „naszej godki”. Już wielki Lompa tę potrzebę widział, choć w innym kontekście. Zalecał On pisanie „po polsku” śląskich wyrażeń bez stosowania transkrypcyjnych znaków lub liter. Czy miał rację ? – trudno stwierdzić – dla jednych miał, dla innych nie. A czy w ogóle można pisać „po śląsku” (w analogii do „po polsku”, „po czesku” czy „po niemiecku”) i co by to oznaczało. Najtrudniejszym i najbardziej kontrowersyjnym, jak się wydaje, jest sposób pisemnego wyartykułowania dźwięków i brzmień jakie w naszej „godce” występują. Chyba to się jeszcze nikomu nie udało i pewnie nie uda. Tu różne „uniwersyteckie głowy” w przeróżnych komisjach nad tym pracowały, z mizernym jeśli nie zerowym efektem. Próby „Szwagra”, w tym kontekście, nie są najgorsze, choć daleko im do „doskonałości” a i denerwujące są dla wielu. Inaczej to „śląskie pisanie” prezentuje Marek Szołtysek, chyba zwolennik Lompy. Swoistą „masakrą” dla czytających są, bez wątpienia, teksty i bajania Ojgyna z Pnioków – znakomite zresztą. Reasumując – „Szwager z Laband” nie jest najgorszy, a biorąc pod uwagę treść jego wypowiedzi, pozytywny jak najbardziej. „Szwager” – tak trzymać … poradzymy …

  5. Witam. Mieszkam na Zygmunta Starego 14. Pewnie wie Pan co tam kiedyś było? Na starym zdjęciu widać stróżówkę w biało czarne pasy. Pewne pogłoski mówią, że był tu posterunek Policji. Ale sam nie wiem co o tym myśleć. Cały ciąg budynków od skrzyżowania z Kościuszki do starówki to jakieś zabudowania typu wojskowego. W oficynie pod numerem 12 jest stary budynek z głową konia. Stara (nieżyjąca już) sąsiadka powiedziała mi, że były tu stajnie wojsk i budynki gospodarcze. Także nasze Archiwum na ulicy to stara stajnia. Bardzo proszę o komentarz w tej sprawie. Jestem lokalnym patriotą i kocham Gliwice. Chciałbym zobaczyć moje miejsce zamieszkania od 43 lat z perspektywy tamtych lat.

    • Trzeba będzie zrobić kolejne śledztwo historyczne, trochę to potrwa ale proszę się nie martwić tylko śledzić program – w końcu będzie kiedyś o koszarach ułanów .
      =M=============================

      • Tak ja to fatycznie we niykerych s’ledztwach bywo , tak i w tych ze „Detektywa historii” cza bydzie sie liczyc’ i ze tym, co we niykerych tematach bydzie cza pszins’c’ nazod do sznupania za prowdom historycznom, no i nazod temat wzion’c’ „pod lupa”.

        cza – trza / trzeba
        ze – z
        co – że
        niykerych – niektórych
        pszins’c’ nazod – powrócić
        nazod – spowrotem

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę zatwierdź swój komentarz!
Podaj swoje imię i nazwisko