Tajemnice toru Gliwice-Zabrze Płn.

Fragment usuniętego już toru kolejowego prowadzącego ze stacji rozrządowej Gliwice w kierunku Zabrza jest ostatnim śladem po przemysłowej historii obszaru między dawnym Gleiwitz a Zabrzem, w rejonie Maciejowa.

Tor przecinał ul. Chorzowską (dawną Bergwerkstr.) pod wiaduktem tramwajowym i biegł dalej jako tzw. „tor szlakowy” początkowo w stronę Stacji Kolejowej Zabrze Płn., aby potem stać się „torem dojazdowym” do szybu „Maciej” w zabrzańskim Maciejowie.

Idąc tym śladem, mija się współczesne zabudowania „Metalchemu”, na dawnym terenie „walzwerk” czyli walcowni istniejącej tu w początkach XX w. Z drugiej strony toru straszą opuszczone zabudowania – ale nie wiadomo czy były mieszkalnymi czy fabrycznymi związanymi z walcownią. Na żadnej z posiadanych starych map nie ma tego obiektu. Ale ta druga strona nasypu kolejowego musiała być w jakiś sposób ważna dla dzielnicy, gdyż dla celów komunikacyjnych między walcownią a tymi właśnie zabudowaniami wykonano solidny tunel pod torami. Zadziwia jakość materiałów użytych do jego budowy – bloki piaskowca oraz specjalna klinkierowa cegła tzw. kanałowa, odporna na wilgoć. Ciekawostką którą zauważył pan Krzysztof Soida (znawca Kolei Śląskich) jest sposób murowania tych cegieł w tunelu na tzw. „szeroką spoinę” zapewniającą trwałość budowli. I faktycznie – tunel jest do dziś jak nowy. A minął od momentu jego budowy mniej więcej cały wiek.

Na końcu nasypu w rejonie Lasu Miejskiego znajdują się przyczółki dawnego wiaduktu kolejowego nad drogą DK 88 – popularną dawniej „autostradą” czy dekawką, nazywaną też „najdłuższymi schodami Europy” z racji jej jezdni zbudowanej jako oddzielne betonowe płyty. Łączenia płyt dawno się już rozjechały i jazda samochodem przypominała dosłownie jazdę po schodach. Wiadukt rozebrano w 2014 przez Koleje Państwowe SA, gdyż wisiał już za nisko nad ciągle podwyższaną asfaltem drogą, a i tak nie służył już kolei.

DK 88 jest fragmentem prawdziwej przedwojennej autostrady budowanej w ramach niemieckiego projektu „Autostrady Rzeszy” rozpoczętego przez Hitlera w 1933 roku. Jego częścią była Reichsautobahn nr 9 z Berlina do Bytomia przez Legnicę i Wrocław, która w większości dzisiaj jest częścią autostrady A4. W sierpniu 1934 r. zaczęto prace na odcinku pomiędzy Gliwicami a Bytomiem, zakończone w 1937 roku. Żadna z planowanych „autostrad Rzeszy” nie została jednak dokończona – prace przerwała II wojna światowa oraz jej wynik. Na budowach pracowali robotnicy przymusowi, więźniowie wojennych obozów jenieckich oraz więźniowie obozu koncentracyjnego Auschwitz Birkenau.

Należy tylko żałować, że ani Gliwice ani Zabrze nie chciały przejąć trasy dawnej linii kolejowej Gliwice – Zabrze Płn. przejąć na potrzeby np. drogi rowerowej. 

Marian Jabłoński

11 KOMENTARZE

  1. To je chyba trudny temat – sproboja sie ale odwarzyc’ cosik szkryfnon’c’ i odpowiedziec’ na ta zagadka autorsko Pana Mariana.
    To by bouo mozno tak …

    Piyknie witom we Wielki Czwortek jeszcze

    Troszka szyrzyj odymie o tematach poruszonych przez Pana Mariana, a kere jak wiym, niy som tak szyroko znane dzisiej we Glywicach.
    Ale nojprzod moja odpowiydz’ na zgodywanka Pana Mariana.

    Ta dodatkowo glajza(szyna) ze obrozka-zgodywanki  to sie mianuje fachowo po s’lonsku szucglajza a po polsku odbojnica, i niy nolezy jyj mylic’ ze tzw prowadnicom !

    Ta szucglajza (odbojnica) dodowo sie na wiaduktach i mostach, abo pod nimi i we tunelach tysz. Powinna byc’ zowdy od przeciwnyj stony do filarow. Ona funkcjonuje tak ze chyto koua banki abo cugu  jak te wylecom ze toru. U nos we S’lonsku dowauo sie je (szucglajzy) tysz tam kaj bouy szkody gornicze myjglich.Odstymp do normalnyj glajzy je max 20 cm.
    I na specjalno pros’ba trocha o autobanach z czasow jak Glywice sie trefioua piyrszy roz ze tym okres’lyniym.
    Jak idzie o geszichta ze Adolfym Hitlerym i autobanami, to chociosz jo zowdy lubia pisac’ o legyndach, to sam ale jedna legynda musza konsekzdemontowac’ mozno.
    Niyma prowdom, ize Adolf Hitler i odniego partyjnioki wymys’lou i jako piyrsze richtowali autobany w Niymcach. O inkszych krajach sam niy byda szkryflac’, bo to blank inkszo inkszos’c’. Na poczontku we Niymcach, jak piyrsze projekty autobanow bouy projektowane, planowane i piyrsze odcinki autobanow juz richtowane, to te narodowe-socjalisty (tak samo jak zresztom i komunisty) niymiecke byli przeciwko autobanom i pieronym je we Reichstag’u krytykowali jako luksusowe sztrasy do plutokratow. Spytocie sie kedy to bouy ale te piyrsze autobany. Piyrsze plany i piyrsze odcinki autobanow we Niymcach bouy juz za tzw Republiki Wajmyrskyj, czyli w latach dwudziestych (prawie sto lot tymu curik).
    Jak hitlerowcy prziszli „na stouki” to ale zaczli w latach 30ych tako propaganda robic’ choby to Adolf wymys’lou i wszyscy powinni im byc’ za to wdziynczne = ajnfach robiyli propaganda, a piyrsze istniejonce odcinki autobanow, te kere powstauy juz przed ich rzondami, bouy ekstra traktowane lekcewazonco, wryncz o nich ekstra sie niy godauo, no i ekstra odnich ranga jako klasa drog boua czynsto zanizano i lekcewazono ze wzglyndow ajnfach politycznych. Krotko godajonc Adolf Hitler ta idea autobanow ajnfach ukrod, ze tak powia. Zaroski dom pora na to przikuadow.
    Zanim Hitler i partia narodowo-socjalistyczno objonua rzondy juz bouy w Niymcach piyrsze autobany fertik, do przikuadu ta tzw „Avus” kole Berlina (mianowano potocznie „piyrszom autobanom s’wiata”), abo ta ze Kolonii do Bonn- sam dowom konsek nizyj odniyj obrozek), kero boua otwarto przez, wtedy bumistrza Kolonii, Konrada Adenauer’a:
    http://img.welt.de/img/zweiter-weltkrieg/crop141052564/7450196001-ci3x2l-w780/Erste-Autobahn-Koeln-Bonn.jpg
    To ino maue przikuady, bo bouy np i plany z lat dwudziestych juz, autobany ze miast hanzeatyckich i tysz Frankfurtu i Basel (Bazylea). Krotko zwionzek instytucji zainteresowanych, kery je wdrozou mianowou sie HaFraBa. Te plany, jeszcze z roku 1926, budowy autobany np w Hesji bouy juz gotowe i plany budowy np na tamtejszym odcinku mostow i pouonczyn’ gotowe bouy jeszcze przed rzondami faszystow, do wdrozynia. Do dzisiej je na pamiontka z tamtych czasow symbol tzw cztyrolistny rasikon’ znany szpecom od aut. Ciynszko bouo faszystom tego s’lady zaciyrac’ na roztomaity sposob, i kto sie interesuje tego geszichtom to blank wartko na tyn trop wlezie. Ta fotka tuplikuje poczamu tyn symbol je tak wymowny:
    https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fd/Cloverleaf.jpg
    Pan Marian zagadnou cosik i o rowrach. Po s’lonsku na rower sie godo kouo. Mozno to sie niykerym wydo smiyszne ale …

    … mauo kto wiy, co we czasach hitlerowskich na autobanach, w pewnym momyncie, dopuszczony zostou tysz ruch rowerowy. Bouo to ino skuli tego, ize bou wtedy richtik mauy ruch na tych autobanach, i tela … .

    szuc – ochrona
    glajza – szyna
    chyto – chwyta
    kaj – gdzie
    geszichta – historia
    zowdy – zawsze
    blank – całkiem
    inkszo inkszos’c’ – inna inność
    richtowac’ – tutaj ogolnie mówiąc znaczy to tyle co
    „wykonywać ” = „szykować”
    autobana – autostrada
    curik – wstecz
    choby – jakby
    ekstra – specjalnie
    ajnfach – poprostu
    stouek (niy mylic’ ze hokrym abo ryczkom) – krzesło (nie mylić z taboretem albo małym krzesełkiem bez oparcia)
    zaroski – zaraz
    powia – powiem
    Reichstag – odpowiednik dzisiejszego Bundestag’u, upraszczając na warunki polskie = odpowiednik polskiego sejmu.
    szkryflac’ – pisać
    sztrasy – drogi
    objonua – objeła
    fertik – gotowe
    konsek – kawałek
    rasikon’- koniczyna
    kouo – rower – – bezto Poloki godajom „kolarze”
    wartko – szybko
    co – że
    skuli tego – spowodu tego
    i tela – i to by było na tyle
    ciepuo w oczy – rzuciło w oczy

    ps

    Mozno konsek niyszczyns’liwie, wedug mie, w sformuowaniu szkryfnou Pan Marian ze tymi wiynzniami Auschwitz Birkenau Wiadomo kedy powstou tyn oboz a kedy te autobany bouy oddane do uzytku. Tukej wiym, ze Pan Marian miou trocha co inkszego na mys’li, nizli by sie moguo niykerym modszym z pokolynia, zdowac’ na piyrszy „rzut oka”, i keby to wzionc’ trocha dokuadniyj potraktowac’, to szuo by to inaczyj = szczyns’liwiyj sformuowac’, ale niy przistoi mi sam w imiyniu Pana Mariana szkryflac’. Przepraszom Pana w tym synsie, ale to mi sie tak ciepuo w oczy.

    • Budowano odgałęzienie Autobahny w kierunku na Katowice- które w październiku 1939 roku włączono do Rzeszy – to jest dokładnie ten odcinek A4, który powstał teraz. Na odcinku między Kozłowem a Ostropą idzie dokładnie tak, jak wytyczyli ją Niemcy. Tu właśnie zatrudnieni byli jeńcy – których pomnik upamiętnia. Żydzi pracowali na odcinku Autobahny w okolicach Ujazdu w 1938 r. z tego co pamiętam

      • Pisze pan:Na odcinku Kozłów-Ostropa idzie dokładnie tak jak wytyczyli ją niemcy.Coś mi tu nie pasuje bo stara Autobana nie skręcała za Kleszczowem tak jak teraz ale przebiegała obok Brzezinki w kierunku Gliwic i dalej Bytomia(dzisiejsza DK88)Wystarczy spojrzeć na stare mapy.Zydzi mogli być tam gdzieś zatrudniani ale do innych celów a nie do budowy autobanyPisze pan też że pracowali w okolicach Ujazdu,tam do autostrady też jest z 10 km,a zrobiony odcinek skonczył sie w Nogowczycach i dalej droga prowadziła na Strzelce op.Nastepny gotowy fragment był już w okolicach Gogolina a potem dopiero w okolicy dzisiejszych Prądów

  2. Potwierdzam swoje słowa o pracy wieźniów obozów na budowach Autostrad Rzeszy, chociaż nie mogę jak na złość odnależć tekstów żródłowych by je przytoczyć. Obóz w Oświęcimiu – Brzezince działał w latach 1940 -45, a drogi były budowane prawie do końca wojny, więc Niemcy korzystali z tej siły roboczej bez problemów.
    Między Kozłowem a Brzezinką stoi pomnik żołnierzy radzieckich którzy pracowali tak właśnie – kiedyś zrobię o tym filmik. Wg mojej wiedzy – to nie byli tak całkiem żołnierze radzieccy. To byli Polacy z różnych okolic Kresów wciągnięci do armii sowietów, ale to temat na dłuższe posiedzenie.

    =M================

    • Rozumia, ale jo zagadnou konkretnie o czasie kedy boua budowano ta autobana i obozie Auschwitz-Birkenau, tak jak pan to szkryfnou w piyrszym Pana komyntarzu pod obrozkami. Autobana jak Pan pisze powstawaua (cytuja) „w sierpniu 1934 r. zaczęto prace na odcinku pomiędzy Gliwicami a Bytomiem, zakończone w 1937 roku.” i dalyj zaroz pisze Pan – jask rozumia ze i ta autobana (cytuja) „… nie została jednak dokończona – prace przerwała II wojna światowa oraz jej wynik. Na budowach pracowali robotnicy przymusowi, więźniowie wojennych obozów jenieckich oraz więźniowie obozu koncentracyjnego Auschwitz Birkenau.”
      Zwrociouech na to uwaga, bo to czasowo za bardzo niy pasuje, ale szkryfuech tysz ze domys’lom sie co Pan mo na mys’li. Tukej pozwola sie dodac’ moje przipuszczynia = w czasie kedy juz funkcjonowou oboz Auschwitz-Birkenau, wiynzniowie mogli ewyntualnie byc’ wykorzystywani do jakis’ pozniejszych robot ze tom autobanom zwionzanych. Ale to juz ino moje domysuy na temat tego co Pan osobis’cie mog miec’ na mys’li …
      Dodom ino jeszcze ize propaganda hitlerowsko godaua o milionach miejsc pracy dziynki tymu projektowi, ale faktycznie urzyndy pracy skerowauy do budowy autoban w coukim tamtym okresie ino od 100 000 do 120 000 robotnikow. Zwracom na to uwaga skuli tego ze w tym temacie czynsto fakty rozniom sie od powtorzanych w kouko mitow. Tysz czytouech teksty we kerych spominane bouo o przimusowych robotnikach przi budowie drog, ale niy znoduech nic konkretnego. W tym wzglyndzie oczywis’cie bouo by to do mie czyms’ ciekawym, z punktu widzynia historycznego i wogole, keby ktos’ sam jakes’ konkrety na temat wiynzniow Auschwitz-Birkenau przi budowie tego gornos’lonskego odcinka autobany przitoczou. Temat, jak spominouech je trudny, ale przez to i mys’la ze ciekawy na swoj sposob …

      Dziynkuja serdecznie za odpowiydz’ i pozdrowiom z powinszowaniami wielkanocnymi konsek muzyki

    • Pytanie kere pan zadou „Czemu więc nie mogli pracować przy budowie autostrad?” je bardzo cylne.
      Organizacja „Urzond Schwelt” przeca i ale (jak spominouem)miaua do dyspozycji wiynzniow ze Auschwitz w roztomaitych zakuadach produkcyjnych. Znajonc ale dokuadnos’c’ tyj administracji i przipominajonc se np sprawa, poruszono tysz we filmie „Lista Szindlera”, – kedy Schindler argumyntowou przed innymi urzyndnikymi itp,, ze „odniego Zydzi som potrzebni niby do „produkcji zwionzanyj ze zbrojyniym, wtedy mieli by my jedne wytumaczynie tego pytania kere sam Pan postawiou. To ino jedyn z przikuadow mozliwos’ci odpowiedzi na te zapytanie. Tyn podziau na wiynzniow kerzy byli przeznaczyni do jednyj rzeczy i innych kerzy byli przeznaczyni do drugich rzeczy, niy je wcale takim rzadkim w tamtych smutnych czasach. Niych Pan se tysz przipomni np temat robotnikow, o kerych my godali w zwionzku ze tom firmom o keryj Pan pisou w jednym z wczes’niejszch tematow, a kero zostaua przeniesiono ze Krakowa do jednego ze naszych glywickich zakuadow. Tam tysz jedne wiynznie mogli np wyuazic’ na zewnontrz a inksze juz niy. Co jeszcze mozno zainteresowanym tematym warto podpowiedziec’, to fakt ze w duzyj czyns’ci te baraki we kerych te wiynznie miyszkali, to bouy baraki we kerych wczes’niyj zakwaterowani byli sami Niymcy – bo przecierz na poczontku to oni wybudowali tate autobany. To jest faktycznie, jak same historyki spominajom, mauo zbadany i mauo udokumyntowany temat. Jo czytou duzo polskojynzycznych informacji, i zauwazouech ze bardzo czynsto ta sprawa, o keryj sam dyskutujymy, wogole niy je tam rozpoznano i bezto fest mylone som fakty, niystety. Raduja sie ize mogymy se tu na tyn temat swobodnie i kulturalnie wymiynic nasze informacje i zdania, za co jeszcze roz piyknie dziynkuja. Jedyn feler oba my sam ale jeszcze popeuniyli = zapomnieli my, spominajonc o wiynzniach ze tzw „Os’wiyncimia” rozrozniac’ „Auschwitz i Auschwitz-Birkenau. To tysz je podobno w synsie sprawa i tysz niystety wiynkszos’c’ spoueczyn’stwa niy zdowo se z tego sprawy, ale to juzas’ by wylazuo za fest za ramy i tak juz blank przez nos rozszyrzonego tematu „toru z Glywic do Zabrza” 😉
      Jak niy bydzie Pan miou nic przeciwko tymu to popouedniu wszkryfna trocha moich informacji, pod ostatnim Pana filmym ze Miasteczka (Sos’nicowic), bo mom trocha i tam szczegouow o tym miasteczku, kere we polskojynzycznych z’roduach raczyj sie niy trefio.

      Winszuja Panu i wszyskim czytelnikom i widzom TV Imperium, jak i coukyj redakcji tyj internetowyj telewizji spokojnych i radosnych s’wiont Wielkanocy, no i jak to sie godo smacznego jajka.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę zatwierdź swój komentarz!
Podaj swoje imię i nazwisko