Rejs Kanałem Gliwickim

7 KOMENTARZE

  1. Kaimauer czyli po polsku mur nabrzeza o kerym Pan sie wyraziou ze niywiy Pan czymu som te wnynki/nisze w nim to je ajnfachowo rzecz do wytuplikowania. Cza se ino uzmysuowic’ co to je tyn mur nabrzeza, jak wyglondo couki jako budowla inzynieryjno i jako mo funkcja. To je budowla z zakresu inzynieri budoli wodnych, kero umozliwio cumowanie przi nabrzezu bezpos’rednio – a to znaczy musi tam byc’ stosunkowo guymboko jak na woda przi brzegu. Ze wzglyndu na to cza ta budowla budowac’ tak i pod wodom i nad wodom, coby wytrzymywaua np cis’niynie wody i zabezpieczaua couki brzeg przed usowaniym itd, usw. A czymu te wnynki? Ganc ajnfach – teryn je budowany i pod wodom jako nabrzeze a nad wodom tak zeby niy bouo odstympu od randu brzegu do barki. Sioua cisniynia wody dziauo w roztomaity sposob i dawniyj takom formom tego „Kaimauer” inzyniery uonczyli wszyske funkcje o kerych zech sam krotko spomniou – czyli statyka, technika, bezpieczyn’stwo, praktycznos’c’ itd. dzisiej som inne materiauy i inkszo technika – bezto som i formy inksze …

    Przi okazji pora ilustracji kere na gibko znoduech w moim archiwum, a kere som miyj znane:

    Uroczyste otwarcie Adolf-Hitler-Kanal” we porcie we Glywicach (ze znanym wszyskim szczegolnym gos’ciym)
    http://schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=1164&pos=0

    Sam tyn szczegolny gos’c’ i Gaulajter S’lonska skuli tego samego fajeru we Glywicach
    http://schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=1164&pos=1

    A sam port we Koz’lu (basyny portowe bouy w roztomaitych czasach dobudowywane!)
    http://schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=1164&pos=2

    ps

    Polecom niych Pan tysz przejzy dokuadnie te fotki ze budowy szlojzy Dzierzno – to tysz som ciekawe rzeczy jak chodzi o przebieg i technika budowy!

    Ta fotka makety/modelu szlojzy we Laband (ze czasu jak jeszcze ta szlojza niy boua fertik) douech jeszcze roz pod zapowiedziom fotograficznom tego odcinka filmu!

    • Po niymiecku poprawnie sie szkryflo ale Gauleiter!

      To znaczy cos’ jak „naczelnik okryngu” S’lonsk w tym przipadku.

  2. Trocha o planach historycznych powionzanych ze naszym „kanarym” i uwagi o prziszuos’ci.

    Jak coniykery sam na zicher wiy planowany nasz „kanar” bou byc’ czyns’ciom wiynkszego systymu, kery ale skuli wojny niy zostou zrealizowany. Tak to sie najczyns’cyj znanduje we popularnych z’roduach sformuowane miyjwiyncyj. Ale sprawa dlo uwaznego „detektywa historii” siyngo duzo dalyj – dalyj niz wiynkszos’c’ sie spodziywo. Pora zdan’ dlo „detektywow” kere sie tym by chcieli zajonc’ co sam szkryfna. Nasz „kanar” (tak miejscowo ludnos’c’ niykedy nazywo tyn dzisiej oficjalnie sie mianujoncy „Kanał Gliwicki” a wczes’niyj mianowany oficjalnie „Adolf-Hitler-Kanal”) jeszcze za czasow III Rzeszy miou byc’ czyns’ciom pouonczynia wodnego mianowanego „Oder-Donau-Kanal” kere miauo uonczyc’ Labau we Wiedniu przez Morawa na Morawach, aze do Odry – sam nasz „kanar” miou odgrywac’ wazno rola. Te plany ale idom naprowdy daleko wczes’niyj juz we naszo i europyjsko geszichta – zdziwiom sie nawet niykerzy jak daleko. Wytrawne pasjonaty historii wiedzom mozno o austryjackich planach wiyncyj jak sto lot tymu, kere godajom o pouonczyniu wodnym i w piyrszych latach XX wieku juz powstawauy piyrsze konkretne plany i inwestycje, a w piyrszyj pouowie XX wieku nawert niykere odcinki tego pouonczynia zostauy wykonane. Austryjacko, prusko a nawet polsko jynzyczno prasa w tamtych czasach na rozomaity sposob o tym „godaua” i we roztomaitym konteks’cie.
    Jako ze dzisiej we Glywicach miyszko mocka ludzi kerzy pochodzom ze przeszu 100 lot tymu terynow mianowanych Galicjom, to trocha o tym z ich punktu widzynia morzno. Te ludzie o swojyj downyj ojczyz’nie godali downiyj Galicja i w tym synsie downo tymu istniauy plany pt „Kanał Galicyjski”.
    Ale poleku i wele raji poczytac’ se to mogecie, bo wysznupouech to do wos ekstra we orginale:

    http://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/results?action=SearchAction&skipSearch=true&mdirids=1&server%3Atype=both&tempQueryType=-3&encode=false&isExpandable=on&isRemote=off&roleId=-3&queryType=-3&dirids=1&rootid=4329&query=kanal+klodnicki&localQueryType=-3&remoteQueryType=-2

    (od strony nr. 380)

    Najdalyj ale historycznie o wizjach i planach idzie juz godac’ w nawionzaniu do ideii z czasow cesorza Karola IV Luksymburskego, abo ze idei kero we roku 1800 podchyciou rzond austryjacki a we 1815 roku Kongres Wiedyn’ski (plany bouy ale niy zrealizowane). Idzie tu godac’ o tzw projekcie „Zwei-Meeres-Kanal” (projekt Morze Butycke-Morze Czarne). Tyn Projekt jako idea bou juz tysz i za czasow monarchy kery zasiadou na tronach Polski, Litwy, Szwecji i Rosji a kery po polsku mianuje sie Władysław IV. Wasa.

    Dzisiej czynsci tego projektu np we Austrii to piykne teryny rekreacyjno-sportowe i mys’la ze niy nalezy o tym zapominac’ i we nawionzaniu do naszego „kanaru” … Przeca nabrzeza, np te we Labanmd” aze sie proszom o zainwestowanie w tym synsie. Wogole naszo stosunkowo niydowno geszichta i po niyj pamiontki stowac’ sie bydom w nojblizszych czasach bazom dlo tych kerzy docyniajom to co downe a piykne. Na zachodzie ze fascynacjom sie wiernie renowuje stare familoki itd, itp i je to wspomagane przez pan’stwo. We Laband stojom jeszcze tzw „familoki” kere som tak piykne a tak niydocyniane, i to samo je ze terynym downego parku – tam kaj kedys’ stowou tzw „Tryton” = czymu tam niy zrekonstruowac’ tego parku i niy zainwestowac’ w prawdziwym tego suowa znaczyniu we zegluga turystyczno po kanale w podobnym stylu jak to delikatnie zaproponowaua TV Imperium i Pan Marian w tym filmie … ?

    https://de.wikipedia.org/wiki/Donau-Oder-Kanal#/media/File:Donau-Oder-Kanal_Bereich_Lobaustraße.jpg

    https://de.wikipedia.org/wiki/Donau-Oder-Kanal#/media/File:Donauodercanal01.JPG

    ps

    i sam jeszcze roz link na ta maketa/model szlojzy we Laband ze czasow jak jeszcze bou praktycznie stary „kanar”, bo tam kaj jom piyrszy roz wstawiouech trocha je niydostrzezono:

    http://schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=1163&pos=0

    przi okazji jedyn z tych piyknych i niydocynianych tzw „familokow” we Laband, kery tysz moge byc’ „skarbym” dlo prywatnych inwestorow, kerzy poradzom zainwestowac’ we downe piykno i o niy zadbac’:

    http://fotopolska.eu/143502,foto.html?o=b37505

    Styknie ino trocha wyobrazni i wzionc’ przikuad np z czegos’ takego:

    https://de.wikipedia.org/wiki/Siedlung_Stemmersberg#/media/File:Stemmersberg.jpg

    Tak samo cza traktowac’ i nasz „kanar” i moga ino pros’ic’ traktowac’ go jak dziedzictwo kultury i przi okazji tzw „remontow” go niy szpecic’ i niszczyc’ w tym synsie.

    Juz tak duzo zostauo zdewastowane we Glywicach, we Laband i we coukyj okolicy …

    … szkoda …

  3. Na specjalno pros’ba Karlusa kery udostympniou mi ciekawo mapa planow dotyczoncych tyj sztucznyj drogi wodnyj, z podziynkowaniym, tyn tekst zech szkryfnou. Starouech sie szkryfnonc’ tak coby i niyznajoncy za dobrze naszyj s’lonskyj godki wiyncyj mogli zrozumiec’ bez specjalnego tuplikorza (słownika).

    Z polskich planow przejyncia idei pouonczynia wodnego Odry ze przemysuym gornos’lonskim, konkretnie wiadomo nom tysz cos’ ze okresu kedy ustalono ize na terynie gornos’lonskim bydzie przeprowadzony plebiscyt. Poloki zaczli se we tyn czas interesowac’ wtedy jeszcze starym, jak go sto lot tymu mianowali, cytuja Górno-Śląski kanał „Koźle-Gliwice”. Zaczli sie tysz tak juz we roku 1919 starac’ dowiadywac’ o tym kanale, ale niy mieli dp tego prawa korzystac’ z danych zawartych we s’lonskich instytucjach. Zresztom niy wiedzieli jeszcze jak sie do nich tyn wtedy planowany plebiscyt skon’czy /wyniki bouy jak wiadomo na tyj czyns’ci Gornego S’lonska kero okres’lono boua na czyns’c’ plebiscytowo, wygranom niymieckom – keby jednak plebiscyt bou przeprowadzony na coukim terynie Gornego S’lonska to wyniki bouy by jeszcze bardziyj niykorzystne dlo Polski. Dodatkowo niy dopuszczono zostaua do guosowania nojwiyncyj popularno ws’rod Gornos’lonzokow, opcja, czyli niy polsko, niy niymiecko, ale ajnfach ta (tzw opcja) gornos’lonsko/. W roku 1919 wszysko co sie miauo nastompic’ bouo jeszcze wielkom niywiadomom – planow rozwionzania sprawy tzw „gornos’lonskyj” bouo wiyncyj i roztomaitach … .
    Pomijajonc ale polityka cza pedziec’, ize niy stauo sie zainteresowaniym strony polskyj we roku 1919 ino to co juz istniauo jako omawiany kanau, ale intersowauy ich tysz plany odniego przebudowy/rozbudowy – dokuadne plany pruske rozbudowy tego sztucznego szlaku wodnego bouy obiektym ich poszukiwan’. Pisou na tyn temat, w tymtych czasach, wielokrotnie np polski inzynier Aleksander Sadkowski. Poloki spekulowali tysz i inaczyj, oni mieli swoj rewir „Sosnowiecko-Będziński”, bezto twierdziyli, ze jak tyn szlak wodny bydzie rozbudowany przez odnich somsiadow to bydzie to miauo negatywny skutek na rozwoj w tym odnich ( a wczes’niyj ruskim) rewirze przemysuowym (wyngel, hutnictwo). Jako boua dlo nich alternatywa (przinajmiyj teoretycznie) w tamtych czasach i tamtych rozwarzaniach. Wiedzieli ze Niymcy mieli plany rozbudowy tego szlaku wodnego i nawionzujonc do odcinka Glywice – Koz’le i kolosalnego wydobycia wyngla i produkcji przemysuowyj na terynie niymieckim gornos’lonskyj ziymi, starali sie je tysz ewyntualnie jakos’ przejonc’. Niy udauo im sie to jednak, a jedynym co wywnioskowali z dostympnych ogolnie dokumyntow i tekstow bouo to ze rzeka Kuodnica sama ze siebie mo za mauo „energii”, coby mogua poradzic wymaganiom kere stojom przed nowym spojrzyniym na tyn kanau i planami zwionzanymi z tym szlakym wodnym. Rzeki przigraniczne Czorno Przymsza i Brynica miauy wedug Polokow w tych planach za mauo wody, coby je uwzglyndniac powazniyj, uwarunkowania topograficzno-hydrograficzne bouy tysz niy za korzystne, a duzo ilos’c’ kopalni w kerunku od Glywic w strona Katowic boua ku tymu czynnikym niykorzystnym dlo rozbudowy tyj drogi wodnyj we strona tego odnich rewiru. Mauo rzeka Panew (Mała Panew) – tukej wiedzieli ze bouy projekty niymiecke z niom zwionzane, – faktycznie boua za fest na pounoc skerowano coby jom brac’ pod uwaga. Co pozostawouo w takim wypadku we oczach strony polskyj dlo nich wtedy teoretycznie realne? Tuke prziszli nazod do blank downych materiauow – we roku 1780 hr. Hoym zainicjowou budowa kanału Kłodnickego (budowa sie rozpoczua ale dopiyro we roku 1792). We latach 1800-1806 bou juz na jednym odcinku fertik i we uzytkowaniu, reszta dopiyro we roku 1812 boua fertik. To bou ale kanau typu jednospadowego i bezdziauowy i ze roztomaitych powodow juz przestarzauy. Liczyli sie Poloki tysz, ize kon’czonco sie wojna bydzie poczontkym buowy sztucznego pouonczynia wodnego o mianie Kanau Dunaj-Odra. Sam spekulowali konkretnie gynau na gabaryt statkow dlo tyj zeglugi juz 600-tonowych.
    Wiedzieli tysz o konkuryncj dlo Prus Wschodnich towarow angelskich, bezto tym bardziyj odpowiadauo im skerowanie sie w tym synsie wiyncaj richtunk wod wis’lanych. Mieli Poloki nadzieja ze Gorny S’lonsk stonie sie odnich prowincjom i pomimo wszysko bydom musieli przeduzyc’ stary „kanar” (okres’lynie miejscowe). Dalyj spekulowali tak – – piyrszy projekt Hoym’a i ostatni firmy Havestadt & Contag hamowany bou duzom ilos’ciom kopalni na terynie juz spominanym (od Glywic do Katowic), ale inzynier o mianie Herr we roku 1877 narichtowou jeszcze inkszy szczeguowy i kompletny projekt, kery miou kludzic’ odd Koz’la przez Glywice, potym Murcki do Os’wiyncimia. Udauo sie tysz Polokom zdobyc’ opublikowane we Breslau we roku 1880 plany tego projektu. Wedug niego sztreka (odcinek) Koz’le-Os’wiyncim miou byc’ dugi na 98 km ze kanauym bocznym wele Czornyj Przymszy (dugos’c’ 16,3 km). Ku tymu miou byc’ tzw „kanau dodatkowy” (zasilajoncy) ze zainstalowanymi pompami, kere miauy podnosic’ poziom wody o kilkanos’cie metrow /na teranie od Przymszy we dugos’c’ 15,7 km. Odnoga ta miaua miec’ ciekawe rozwionzanie techniczne – od lini cyntralynj do Krolewskyj Huty (20 km), skuli braku wody, miaua to byc’ rownia pochyuo i statki we „krziniach” wypounionych wodom parowozami miauy byc’ transportowane(ciongnione) po glajzach(szynach) na specjalnych „wozach” po narichtowanym torowisku. Nawiasym godajonc firma Havestedt & Contaag we roku 1887 miaua projekt dlo odcinka Koz’le-Glywice dlo statkow 400-tonowych, ze 12 szlojzami. Inzynier Herr na odcinku Koz’le-Glywice planowou 15 szlojzow a spomniano firma Havestadt & Contag planowany kanau zaprojektowaua wzduz Kuodnicy – miyndzy rzekom a torym kolejowym. Wedug odniego projektu roznica roznica wysokos’ci od kozdyj szlojzy do nastympnyj miaua byc’ rowno 3 metry. Tak jak Herr projektowou 15 szlojzow tak juz plany njnowsze na czas 1919 uwzglyndniauy ino 6 szlojzow na tym odcinku . We obu projektach ale wylot „kanaru” do Odry bou podobny, czyli „podwojny”. We obu projektach boua roznica w tym synsie:

    we projekcie firmy Havestadt & Contag oby wyloty douaziouy gynau (wprost) do Odry
    we projekcie inzyniera Herr’a oba wyloty bouy konsek krotsze i kludziouy(prowadziouy),niy do koryta Odry, ino czegos’ co mianowou on „kanau boczny” i kery umies’ciou on 1 do 2 km od kryntego brzegu Odry, po prawyj odniyj stronie.
    Wszysko to bouo uwzglyndnione, wedug suow inzyniera Sadkowskiego skuli tego ize po pouonczyniu ze Dunajym duzo wiynkszy miou byc’ ruch na tym szlaku wodnym. Jak sie ale pokulaua dalyj ta geszichta (historia), to juz ale kozdy wiy nojlepiyj som …

    Pyrsk!

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę zatwierdź swój komentarz!
Podaj swoje imię i nazwisko