DETEKTYW HISTORII: Lód

21 KOMENTARZE

  1. Dobrydziyn’

    Pozdrowiom i jak zowdy postarom sie znons’c’ trocha krytyki dlo nastympnego odcinka „Detektywa historii”.
    Szanowny Panie Marianie, zastanawiou sie Pan ze Pana rozmowcom nad tym jak w czasach jeszcze niymieckich funkcjonowaua zegluga zimowo na naszym kanale przi s’luzowaniu 5x na godzina. Odpowiedz zawar Pan som juz we Pana zapytaniu. Przi takim ruchu na wodzie woda miaua problym zamarznonc’ na tyle zeby boua niy do przepuyniyncia barkom i holownikom. Oprocz tego istniauy juz wtedy lodouamacze kere stouy niy ino we porcie, ale i bouy w uzyciu/we ruchu.
    Z moich informacji wyniko ze pomimo tego czasowe przestoje i wtedy miauy miejsce na tym kanale w okresie srogyj zimy. To piyrszo rzecz, drugo to rzecz kero dotyczy majontku zwanego Gardel i Parku Szwajcaria. Teryn tyn bou terynym starego olchowego lasa, na bazie kerego resztek powstou tyn park. Wczes’niyj niydaleko mieszczanie ze Glywic mieli tysz swoje plantacje chmielu i pasiyki kaj pas’uy sie odnich krowy, konie itd. Von Welczek kupiou tyn teryn (XVII wiek) i miou ziymie co sie cionguy gynau tam kaj wszybdzie bou z kamerzystom. Oczywis’cie niy idzie tukej niy spomniec’ o downych legyndach o podziymiach i inkszych bojaniach z tego terynu. Postarom sie sam dzisiej cos’ miyj znanego opedziec’ w tym synsie. Z tyj okolicy miauy sie ciongnonc te podziymne przen’s’cia, kere wedug legynd bouy drogom kerom w czasie obrony miasta Glywice dostarczane bouo podobno jedzynie dlo miasta, – to po drodze z przen’s’ciym przez podziymia kos’cioua s’w. Krziza. Teryny (te ze filmu) ale nalezauy do Laband i naszyj parafii od zowdy. Rod Welczkow miou swoje siedziby niy ino we Laband i Sobiszowicach, ale i we samym mies’cie Glywice, a dokuadnie we samym sercu najstarszyj czyns’ci downego grodu. Odnich dom bou tam kaj staro plebania od kos’cioua Wszyskich S’wiyntych, a to sie wionze ze pywnicami kere do dzsiej jeszcze som po tych czasach pamiontkom. Tam niykerzy lokalizujom i piyrszy zomek. Spichlerz w Starych Glywicach to prawdopodobnie tysz teryn downego zamczyska, kaj niydaleko bouy i ruiny s’wiontyni. Sam juzas’ odsyuom tysz do legyndy o pobycie w tyj okolicy s’w Jadwigi S’lonskyj. Jo ze swojyj strony opowiym ale dzisiej jedna bojka kero wionze sie inaczyj ze tom okolicom. Je to downe beranie i tak wuas’ciwie juz dzisiej zodyn niywiy skond ona sie wzionua. Na jyj s’lady ale idzie jeszcze natrefic’ w downych tekstach. Opowia to bo to ciekawe je ze wzglyndu na jedne konkretne miano nawet na starych i nowych mapach zawarte.

    ———-

    Downo, downo tymu, jak jeszcze chopy we Laband; Niypaszycach i Starych Glywicach musieli robic’ kole pon’skego pola, orou jedyn chop pole od von Welczka. Kedys’ ludzie musieli robic’ u pana i to sie i we niymieckoch starych tekstach mianowauo oficjalnie „robota”. Nawiasym godajonc wyraz „robotW w literaturze SF i we nauce wzion sie tysz z tego samego szyroko rozumianego pojyncia i przijon na coukim s’wiecie. Ale sam miaua byc’ starodowno bojka … . Naroz we jednym momyncie zaharatauo cos’ twardego i ciynszkego a na wiyrchu ziymi pokozoua sie tymu chopowi jakos’ zelazno trua pouno talarow i dukatow. Chop sie piyrwyj pieronowo uradowou ize znod taki szac(skarb), ale zaroski krotko potym zrobiou sie tysz gibko trocha markotny, bo sie kapnou ize som tego niy przekludzi do sia do dom. Inksze co go ku tymu tropiouo to boua odniego kobiyta, bo ona wszysko zaroski by wypaplaua – couko ta tajymnica. A w tamtych czasach prawo bouo fest surowe, – take cos’ cza bouo zaroski oddac’ Panu. Kto to niy zrobiou tyn bou fest korany, gorzyj jak zuodziyj, czyli bou korany s’mierciom. Jak tyn chop prziszou do dom to odniego kobiyta zaroski pomiarkowaua ize cos’ jyj niychce pedziec’. Tak go dugo mordowaua ta kobiyta pytaniym aze wkon’cu jyj pedziou co znod. Padou jyj tysz ale ize mo tego niy zdradzic’, bo jak to zrobi to stracom niy ino tyn szac(skarb) ale i dom i zycie. Ona mu obiecaua ze nic zodymu niy zdradzi, ale za to ze mu pomoge tyn szac(skarb) przitaskac’ do dom to on jyj musiou obiecac’ nowy klajd, szczewiki i hut – take fajne jak mo Frau von Welczek. Na drugi dziyn chop pojechou na targ do Glywic a jak przijechou nazod to opedziou swojyj kobiycie ize widziou jak tam szandra (zandarm) aresztowou von Welczka za to ize tyn ze sztandu handlyrzowi wzion couko bala (rola) sukna. Padou jyj ku tymu tysz tak „nikomu ale o tym niy opowiadej!!!”
    Potym padou do niyj ize na wieczor pon’dom razym i prziniesom do dom to co on wczora znod na polu zarski kole lasu kery sie ciongnie od Niypaszyc aze do majontku Gardel. Najprzod muszymy se ale wszyko narichtowac’, ty se musisz swiyzo wyprano biouo koszula oblyc na wiyrch na twoje klamoty.
    On w tym czasie poszou obsztalowac’ fura i konie. Potym padou ize ona bydzie furmanic’ i dou jyj lyjce i bicz do rynki, i pedziou ze mo sie nic niyboc’ bo prawie je pouny miesionczek i cesta bydzie dobrze widziec’. W tym czasie jak odniego kobiyta podjechaua furom do bramy to on pokryjomu wzion kibel ze jeszcze ciepuom gnojowkom i starego „szkroboka” (staro miotua do zamiatania placu) i dou to wszysko na fura za kobiytom – tak coby ona nic niy pomiarkowaua.
    Jak juz konsek jechali to on naroz tym „szkrobokym” pomiyszou we kiblu ze gnojowkom i popryskou tym konie i odniego kobiyta. Ta sie wystraszoua i ryczy „chopie co to je!? Sam czuc’ tak niyfajnie na siarka abo na co!” Na to chop odpedziou jyj tak:
    „Niy dowej na to obachtu, to som duchy diobelske kere chcom nos odnich smrodym wystraszyc’ i niydac’ pojechac’ po naszo fajno fortuna!” A bouo to prawie na cescie tak kaj potym ludzie tyn plac mianowali Fortuna (stare Labandery to jeszcze znajom). Potym jeszcze roz chop dopozondku popryskou ta biouo koszula kero miaua odniego kobiyta obleczono, tak ze miaua na niyj bronotne fleki. Na to juzs’ ona padaua fest wystraszono ” Chopeczku obejz ino! Ciepuy dyszcz leci i ostowia bronotne fleki na mojyj biouyj koszuli !!!”
    Chop udowou snerwowanego i jyj pedziou „Byc’ no cicho yntlich! My som wele diobelskich podziymiow i to je piekelny dyszcz. Te diobelske duchy juzas’ nos chcom zawrocic’ coby my nazod pojechali!”
    Jak jechali konsek dalyj kole stowow i lasa kobiyta paczy a we necu wele cesty skoko zapontany hazok(zajonc) i zaroski zaczimaua fura, bo przidou by sie jyj tyn hazok na niydzielny obiod.
    Chop jyj na to pedziou „Jedz wartko dalyj, to som juzas’ de diobelske duchy, one som juze blank blisko za nami i jak sie obrocisz to zaroski kerys’ diobou ci gowa urwie abo kark ukrynci!”
    Jechli dalyj, konsek tom cestom wele lasa i naroz kobiyta widzi raki i ryby wiszom w siduach rozciongnionych miyndzy drzewami. Kobiyta padaua tysz do chopa coby wzion pszeca take fajne raki i ryby na zupa. Chop juzas’ ale jyj to samo padou co piyrwyj i daua juzas’ jakos’ se pokoj … . Jechali juzas’ dalyj i teroski naroz kobiyta widzi na sztangach wisiec’ rube wuszty, i na to pado do chopa tak „Jo by se teroski taki wuszt ale zjadua, a ty …?!”
    Chop jyj na to odpedziou zaros tak :
    „Dyc’ chyba juz wiysz, co to wszysko to ino diobelske kuszynie, jak ino przistoniesz i sleziesz se to wzionc’, to weznom ale ciebie diobuy pod ziymia tam kaj szkaradny Lucyfer urzynduje!”
    Zaroski potym byli wele tyj szteli kaj bou tyn szac(skarb) i go wykopali i wciepli pryndko na fura. A mieli co dzwigac’ bo bouo to wszysko we srogyj zelaznyj trule. Nasze oupy tako trua oglondali jeszcze we muzeum we Glywicach – eli ona tam jeszcze je?
    Potym juz ino drabko pojechali tom furom do dom coby skryc’ tyn couki majontek i fortuna. W doma wadziyli sie kaj to schowac’, we stodole abo we stajni. Jak tak sie wadziyli to do izby naroz bez rozwarte drzwiyrza wleciou z placu odnich pies Amin, kery zaczou myrdac’ ogonym, kole nich skokac’ i szczekac’ z uciechy. Na to chop pedziou, obejz niych mozno Amin nom pokoze kaj to schowac’ – tam kaj odniego ogon pokoze na dou tam to schowiymy. Amin se siod praje na s’rodku izby ia odniego ogon lezou na delinach.
    „Kukmal …” padou chop do kobiyty, „… Amin nom koze to sam pod delinami skryc’.” Tak tysz tam kaj im pokozou to schowac’ odnich pies tam to oba razym schowali.
    Ale jak to bywo, kobiyta dugo niy wyczimaua i sie gibko pochwoloua przed somsiadkom, naturalnie „we tajymnicy”, jako fortuna jyj sie przitrefioua. Niy minouo pora godzin a juz pou Niypaszyc, pou Laband i couke Stare Glywice couko ta tajymnica mieli w domach zaniesiono jedyn od drugego. Wiela niy trwauo i tyn chop sie o tym dowiedziou i snerwowany bou jak pieron tak ze naczaskou odniego kobiycie szkrobokym po puklu i kalfasie, a ta juzas’ we zuos’ci za to poleciaua do zomka od Welczkow i wszysko zdradzioua i sfaloua na odniyj chopa. Welczek kozou do kancelarii posuac’ po chopa od tyj kobiyty. Jak chop prziszou to Welczek zaroski mu pado „Je to prowda co mi sam twoja kobiyta rozprawio?”
    Chop ale sie nic a nic niy prziznou i ino pedziou, co odniego kobiyta cygani bo jyj szkrobokym po puklu i kalbasie naczaskou za gupota. Welczek ale sie tak pryndko niydou zbyc’ i dalyj go mordowou pytaniym. Chop na to pedziou, ize onego to niy dziwuje co odniego kobiyta rozprawio, bo ona juz dugszy czas tak fandzoli i smoli gupoty, no i ze on juz som niywi co z niom mo zrobic i co na to poradzic’. Sprou jo i tysz nic niy pomoguo a nawet jeszcze gorzyj bouo, bo zaczua i po wsi tak gupiec’, smolic’ i fandzolic’.
    Wkon’cu von Welczek pedziou tak:
    „Mie to juz niy dziwuje co ta twoja kobiyta smoli i fandzoli, bo jak jom tak widza sam stoc’ to samymu mi sie to niychce wierzyc’ i najlepiyj tysz bych jom dou sprac’. Bezto ci wyboczom zes’ jyj juz kara szkrobokym wymierzou.
    Na to kobiyta zaczua wrzeszczec’ do nich ze to je prowda i to ze tym szacym(skarbym) to bouo gynau we dziyn przedtym jak von Welczka chyciou szandra (zandarm) we Glywicach na targu, skuli tego sukna od handlyrza.
    Welczek roztwar blank szyroko oczy, ale zaros sie os’miou i ino pokiwou gowom … .
    Niydos’ ze mu przedtym ta kobiyta rozprowiaua o jakis’ wusztach co wisiauy we lesie i o rybach na drzewach, a juz niy spomni ani o tych wszyskich diobuach co jom goniouy, toteroski jeszcze to … . Kobiyta na to zaczua s’limtac’ i przisiyngac’ ze to je s’wiynto prowda i ze couki majontek co znodli to majom schowany tam kaj odnich pies Amin siedziou i legnou odniego ogon. Welczek juz nic niy wierzou kobiycie i ino coby bou yntlich pokoj kozou sprawdzic ekonomowi to ze tym Aminym. Tyn poszou i obrocou couko buda od psa wta i nazod, kopou pod niom i kole niyj, ale nic niy znod. Prziszou nazod i pocichu pedziou to do ucha Welczkowi.
    Welczek teroski na guos do wszyskich pedziou tak. Couko sprawa mo sie tak skon’czyc’ – „Od dzisiej nichca juz ani suowa na tyn temat suyszec’, a jak ty kobiyto jeszcze roz bydziesz cos’ o tym rozprowiac’ to koza ci twoj jynzyk utnonc’. Teroski mocie is’c’ do dom i wiyncyj niychca juz o wos nic suyszec!”.
    Tak sie tysz stauo a od tego czasu do dzisiej kozdy we Laband. Niypaszycach, Starych Glywicach i coukyj okolicy, wiy skond sie wzionua, nawet na starych mapach” miyndzy Glywicami a Laband „Fortuna”.

    Som jeszcze inksze bojki z tego terynu, np o hostiach przibitych do drzewa, ale to juzas’ kedy indziyj wom opowia.

    To by bouo na tela.

    Pyrsk!

  2. Kolejny znakomity program Mariana Jabłońskiego, a komentarz Ireneusza Czaji to istny miodzik. Aż dziw, że tak się Panowie niejako spontanicznie uzupełniacie i może ta własnie forma jest najwłaściwsza. Zastanawiam się też, czy stworzycie kiedyś jakiś wspólny odcinek. Obaj jesteście, bez wątpienia indywidualnościami i marzy mi się (a pewnie nie tylko mnie) ujrzeć Was razem na ekranie. Tak czy owak, gratuluje i dziękuję Panom. Życzę nowych programów i udanych nagrań.

    • Dzień dobry Gleiwitzer49 – dawno Cię tu nie było. Ten materiał to taka wprawka dla pokazania że z każdej błahostki można zrobić opowieść. Możliwe że któreś tam kolejne odcinki pokażą ….powietrze, wiatr, słońce, dym i różne inne zjawiska. Dawni artyści – rzeźbiarze tak właśnie podchodzili do sztuki – zrobić coś o niczym. Wyrzeźbić konia to nie problem ale wyrzeźbić wiatr ? A tak było właśnie. Uczę się.
      =M=====================

      • Do postu pana Czai – wydaje mi się że w przypadku mroźnej zimy problemem na kanale nie było samo koryto tylko śluzy. O ile znasz i wiesz jak działają to przyznasz mi rację. Te podnoszone jak np.w Dzierżnie mogą obrastać lodem i zwiększać swój ciężar co będzie szkodliwe dla całego mechanizmu napędu w maszynowni jak i jej konstrukcji nośnej.
        Z kolei śluzy zamykane jak wrota mogą być uszkadzane przez krę i lód w miejscach uszczelniania wrót.
        Nie zorientowanym w temacie proponuję odcinek detektywa „Rejs” – tam wszystko o czym piszę widać jak na dłoni.
        http://tvimperium.pl/detektyw-historii/kanal-gliwicki-rejs/

        =M===================

      • Bardzo mondre pytanie i przedewszyskim rzeczowe. Jo wprowdzie niyma fachmon, ale pewne rzeczy wiym a niykere se przipominom. Downiyj personal na szlojzach bou tak zorganizowany ze niy ino jedna persona obsugiwaua ruch na szlojzach. Jeszcze jak bouech bajtel to obserwowouech jak komunikowaua sie obsuga szlojzy przi zamykaniu i otwiyraniu szlojzow. Mys’la ze jeszcze moge ktos’ ze downyj obsugi zyc’ i troszka o tym pospominac’ … .
        Panie Marianie, skrzydua szlojzy we Laband bouy zabezpieczane tysz np drzewnianymi balami przed uszkodzyniami.Te dbanie o zapezbieczynie przed awariami i uszkodzyniami to bouo czko w gowie obsugi szlojzy. Niywiym jak to dzisiej tam je, bo downo tego tam juz niy obserwowouech tak na zywo. Pamiyntom oczywis’cie tysz reparatury – np jak nurek we takim srogim anzugu i „dzwonie” na gowie (jak z opowies’ci J. Verne) bou opuszczany pod woda i cos’ tam robiou przi szlojzie we Laband. Obserwowouech czynst ta naszo szlojza we Laband, bo cznsto szuech do familii Zakanauym – zowdy sie przistanouo jak cos’ prawie sie dziouo, a downiyj dziouo sie czynsto cos’ na szlojzie – niy tak jak dzisiej. Niywiym wprowdzie jak to sie robiouo we Dziernie, ale wiym ze w czasie zimowym, jak niybouo ruchu to sie na szlojzach (roztomaitego typu) stosuje stauy mauy przepuyw wody – som ku tymu np specjalne roztwiyrza. Mom nadziej ze jakis’ fachmon sam jeszcze cosik na tyn temat tysz dopowiy … .
        Szlojzy to niy ajnfach zawiyranie i roztwiyranie, to tysz gra cvzasu, uwagi, pryndkos’ci i pamiyntom duge harpunowate sztangi kere obsuga czynsto uzywaua w czasie jak barki bouy ustawiane we pozycji do szlojzowania ale i do wychytywania rzeczy kere moguy sie dostac’ miyndzy skrzidua wrotow. Pamiyntom tysz ze i marynarze ze barkow pomogali coby wszysko odbywauo sie jak nolezy i bez „zgrzitow”. Wiyncyj narazie se niy przipominom, ale postarom sie starszych odymie chopow we familii jeszcze wypytac’. Jak sie cos’ wiyncyj dowia to dom sam znac’.

  3. Mozno jeszcze jedna ciekawostka, kero wyjasni i skoryguje miano tego obiektu. Wuas’ciwie to powinno sie to mianowac’ „Szwajcarowka” a niy „Szwajcaria”. Chodzi o to ze na tym terynie boua hodowla krow w stylu szwajcarskim – – stond tysz miano zawodu „Szweizer”. Te miano jak idzie o okres’lynie zawodu mo pora wariantow, ale sam chodzi o opiekun krow hodowanych na szwajcarski styl. Ludzie z czasym zapomnieli skond to sie wzionuo te miano i tak to zostauo z czasym niypoprawnie mianowane. Prowda godajon i we Oberschlesien jeszcze we latach 30ych XX wieku w dokumyntach bouo zapisywane zawod „Schwajcar” jak chodziouo o opiekuna hodowanych krow, ale to bouo naprowdy powszechnie mauo znane miano – chociosz bouy „zwionzki mianowane w tym synsie od tego zawodu np „Stallschweizer-Bund” … .

    Prosza sam to niy mylic’ ze inkszymi wariantami profesji okres’lanyj mianym „Schweizer”” => Dlo tych kerych to wiyncyj interesuje to dodom ze te okres’lynie np dlo okres’lynia wachtyrza od drzwiyrzow/bramow znondziecie i przikuadowo we tworczos’ci lieracjyj – przikuad „Hamlet” (akt a, scyna 5).

  4. dzien dobry w nawiazaniu do Pana odcinka Lód ktory bardzo mi sie podobał mam pytanie jaki to drugi budynek w Gliwicach ma samonośną konstrukcje drewnianą jaką miała dawna restauracja Szwajcaria bardzo chciałabym to zobaczyć dziękuję za odpowiedz

  5. Panie Marianie, małe uzupełnienie do pokazanej przez Pana zamarzniętej Ostropki. To, że ona teraz zamarzła dlatego, że w końcu po kilku latach przyszła prawdziwa zima, to jedno, ale nie wszystko. Bo jest też i druga przyczyna (w nawiązaniu do Pańskich filmów o Ostropce z lata zeszłego roku): żeby rzeka zamarzła, to musi być… czysta.

    Bo to jest chyba naprawdę namacalny dowód na to, że wprowadzenie kanalizacji do Ostropy i Wójtowej Wsi dało realną poprawę jakości wody. Mieszkam w Ostropie, u źródlisk potoku, albo nawet nieco wyżej. Rowy przydrożne, jeszcze w lecie nieźle cuchnące, też już się mocno oczyściły i zamarzają. Zatem – mamy coraz więcej wody w wodzie!

    🙂

    • Faktycznie ! Dzięki za podpowiedź, nie przyszło mi to do głowy.
      No ale proszę nam powiedzieć – jak to było przed erą „kanalizacji / cywilizacji” – Ostropka nie zamarzała?
      =M===================

      • Zamarzała na chwilę, ale tylko, gdy było solidne -20 stopni. Ale żeby zamarzła tak solidnie i na tak długo, nie pamiętam.

        🙂

  6. Piyknie witom i juz szkryflom te obiecane pora lynijkow o tym obiekcie. Zrobia to ale niytypowo, bo postarom sie przedstawic pora faktow o tym obiekcie w nawionzaniu do wydarzyn’ z downych lot. Wedog mie chodzi tu o obiekt kery dlo dzisiejszych badaczy je problymatycznie okres’lic’ przedewszyskicm ze wzglyndu na dowono i dzsiejszo numeracja budynkow (kedys’ blank inkszo) i bardzo czynste zmiynianie sie w pewnym okresie wuas’cicieli tego obiektu. Wprowdzie jedna s’lonsko historyczka (Pani Kaganiec – kero bardzo se osobis’cie cynia jako stosunkowo dobrego historyka i solidnego) spominaua we swoich tekstach o tym obiekcie i udauo jyj sie sporo informacji wysznupac’, ale niy potrafioua tysz przipozondkowac’ tego co znodua do tego konkretnego budynku. Wuas’ciwie chyba zodyn historyk, ano polski ani niymiecki, o tym jeszcze niy pisou. Czyli prosza o tolerancja jak popeunia jako ino pasjonat jakis’ feler!
    Budynek tyn powinno sie mianowac’ tak jak pojawiou sie w aktach miasta i gminy, czyli pod mianym „Luft und Kurgarten-Wilhelmshöhe”, to wskazuje na pouozynie ws’rod zielyni i na zdrowym powietrzu, a termin „Wilhelmshöhe” na zicher znany je badaczom geszichty glywickyj sztrasynbany(tramwajow). To naprzeciw tyj gospody boua przeca juz w XIX wieku kon’cowo pounocno mijanka odcinka sztrasynbany (najprzod ciognionyj bez konie a potym juz na elektryka), co dlo wuasciciela miauo tak samo sroge znaczynie jak i niydaleke kazerny od kawalerii. Okolica boua idealnym placym i dlo inkszych miyszkan’cow ze cyntrum na wycieczki tzw na wies’. Same zacytowane miano wedog mie je piyknie dobrane do tyj okolicy z tamtych czasow. Gospoda stoua we downych papiorach np pod adresom „Kieferstädtel Landstrasse” ( „sos’nicowicko polno cesta”) pod numerym (wtedy)22 i bouo to ze tak powia na granicy ziym miasta Glywice i gminy. Zwracom tysz uwaga na uksztautowanie terynu tyj okolicy. Pani Kaganiec datuje powstanie tyj gospody na koniec lot osiymdziesiontych XIX wielu, ale zicher je ze przedtym juz sam stouy budynki. W kozdym razie wyszynk juz bou sam we XIX wieku tam kaj przody miyszkou piekorz, znany wszyskim ludziom ze Wojtuli, ze grajfki do interesow. Dokuadny opis poczontkow tyj gospody znondzie zainteresowany czytelnik po moich wskazowkach, bezto jo sam to se daruja. Co je wazne to pytanie kedy powstou tyn dach o kery sam sie zagaduje(?) Wedog mie musiauo by to byc’ w momyncie krytycznym dlo tego obiektu, czyli wtedy kedy rozbudowou go jedyn ze wuas’cicieli o mianie Edelmann. On tysz piyknie rozplanowou dlo klijyntow i wyrychtowou pouozony kole „Roztropki” ogrod. W tamtych czasach boua moda na koncertowanie w ogrodach, i tysz i tu wuas’ciciel starou sie wyns’c’ naprzeciw upodobaniom kliyntow. We Glywicach zresztom koncertowali w tamtych czasach znane muzyki i orkestry. Boua tysz mody na imprezy w stylu krain/okolic alpyjskich (Tyrolu itp). Miasto stauo sie tysz niy ino gos’cinnym dlo artystow np ze Italii, ale i osiedlali sie tukej ludzie pochodzynia czi to szwajcarskego czi Italijoki, czi Bajeroki, a nawet Wiedyn’czyki mieli sam swoje siedziby. Zeby lepiyj zrozumiec’ ducha tamtych czasow sam probka tego czego wtedy sie i we Glywicach wtedy na zywo suchauo:

    i leksze i do szpasu:

    Ale nazod do „s’wiyrzego luftu na wzgorzu Wilhelma”.
    Piouo sie sam na wiedyn’ski styl kawa – koniecznie podowano ze szkloneczkom wody. Wyszynk ajnfachowy to bou rum w postaci grogu i piwo, a dlo maszkytnych podniybiyn’ bouy roztomaite wina. A niydaleko puynoua naszo niyroztropno dzisiej juz „Roztropka” 🙂
    Niystety spomniany juz kolejny wuas’ciciel miou problymy finansowe i nastympstwym tego boua utrata tego geszeftu w tak idylicznym miejscu. Wuas’cicielym ze wzglyndu na niypuacone rachunki „gospodorza” zostou wkon’cu browar ze stolicy wiyrchnego S’lonska, czyli Opola.
    Niy pomogauy warzone sam obiody podowane we pokoju restauracyjnym, ani cztyry romantyczne roztwarte lauby we ogrodzie, ani tysz kryngelnia, gospoda boua wiyncyj juz ino gospodom i myniyj restauracjom, a gopodarzyli sam coroski to inksze ludzie. Same miyszkan’cy okolicy fajrowali sam tysz roztomaite fajery a niykedy musieli i szandry (zandarmy) interwyniowac’ i chronic niyroztropnych obcych kere naraziyli sie miejscowym chopom. Wojtula bouo znano wtedy ze geszichty typowyj dlo s’lonskich okolic. Europyjsko geszichta zaczua niy ino pozytywnie wciskac’ sie do domow spokojnych ludzi – propagatory starali sie sam zdobywac’ wpuywy na rdzynno ludnos’c’ i do dzisiej panuje we polskyj historiografii przekonanie ize boua sam rozwiniynto dziaualnos’c’ siou tzw „polskich”. Korzystom sam ze okazji i troszka to zdemyntuja. Faktym je ze ludnos’c’ oprocz niymieckyj szprachy posugiwaua sie s’lonskom godkom, kerom tak Poloki jak i niyjednokrotnie niyrozumiejoncy natury S’lonzokow Niymcy ze guymbi kraju w pewnym synsie czynsto, miyj abo wiyncyj zgodnie, przipiosywali kulturze polskyj. Jake to bouo niyporozumiynie i niyzrozumiynie stanu rzeczy i ducha tutejszyj ludnosc’ci niych s’wiadczy fakt, ize polske dziauacze kere sam na ta nuta chcieli oddziauywac’ na miyszkan’cow Wojtuli przi jednym z takich fajerow, na kerych te przibyli dziauacze uprawiali propaganda, tak snerwowali tym udzi ze Wojtuli, ze te politykujonce na sioua propagatory prosiyli niymiecko policja o ochrona przed ludzmi ze Wojtuli i okolicy. Tukejsze chopy byli zorganizowane od lot i tradycyjnie i to do tego stopnia ze mieli i swoja organizacja na wzor zwionzku samoobrony, a prziwodcom bou jedyn ze bouych wojokow pochodzoncych ze Wojtuli. Do dzisiej istnieje pojyncie „po naszymu” i wiadomo ze je to zwionzane ze downymi tradycjami i szacunkym do swojyj przeszuos’ci i niy mo to wiela spolnego ze politykowaniym i propagandom. Niych i tak bydzie sam zrozumiane te wtroncnie. Downymi czasy patryjotyzm lokalny bou rzeczom bardzo cynionom, dopiyro rozwijajoncy sie przemys na Wiyrchny S’lonsk sludziou podziauy narodowos’ciowe do tego stopnia ze doprowadziouo to do wojny domowyj mianowynyj przez historykow dzisiej „powstaniami”. Take wsie jak „Wojtula abo Ostropa ale poradziouy se przez dugi czas z tym poradzic. Nawet niydaleki Szywaud dopiyro w czasach faszystowskich zostou wykorzystywany dlo propagandy – niystety. Jak chyntnie ale ludzie glywickich okolic przijmowali kultura dalekich krajow s’wiadczom wspomniynia prasowe z downych gazetow, np we wspominiany przez Pana Mariana „Szwajcarii” zorganizowany bou wtedy couki program kulturalny zwionzany ze kulturom Japoni. Taki som japonski program bou roz wtedy zorganizowany zrestom np i we Laband. Modne wtedy bouy take tematyczne wieczory rozrywkowe, a ludzie czynsto i fajnie je fajrowali, elegancko poprzeblykane pod kontym tematycznym danego wieczoru/festynu.
    Ale nazod do naszyj gospody na „Wilhelmshöh” i do roku 2017. Jak dzisiej wyglondo stan tego budynku, kery je jednoznacznie ciekawom pamiontkom przeuomu XIX i XX wieku moge se kozdy domys’lic’. Prosza sam bezto ludzi odpowiedzialnych za ta rzecz o odpowiednie zwrocynie uwagi i zrobiynie wszyskego coby tyn budynek radowou swoimi narazie „ukrytymi” walorami w prziszuos’ci nastympne pokolynia niy ino pasjonatow geszichty Glywic i ajnfachowego przechodnia i urzytkownikow tego obiektu. To co sam rozprowiom to niy je geszichta na miara legyndy „Obrony Glywic”, ale je to geszichta bez keryj Glywice by niy istniauy take jake bouy i som, bo to Wojtula boua jednom ze wsi dziynki kerym miysto moguo egzystowac’ przez wieki i funkcjonowac’ jako piykny s’lonski grod. To bez te teryny np puynoua woda dlo downego grodu a koniec tego „rurociongu” bou na glywickim rynku – pamiontko tego je fontanna „Neptuna” kero codziynnie raduje oko kozdego kery stoi pod glywickim ratuszym. to ludzie ze Wojtuli musieli o to dbac’ tak jak i im to przeca Glywiczoki dugo zawdziynczali dobre wiejske jedzynie.
    Jak spomniouech na poczontku, jo niyma historyk, bezto prosza o tolerancja i o poprawiynie mie i uzupeuniynie informacjami na wypadek niys’cisuos’ci. Felery przi szkryflaniu na gibko tysz mi sie na zicher sam przitrefiom … .

    Pozdrowiom

    Irek Czaja

  7. Achtung i Uwaga, czyli po naszymu

    Dejcie Pozor !!!

    Przi podawaniu numeru domu we kerym boua „Luft und Kurgarten-Wilhelmshöhe „przitrefiou mi sie mauy” feler!

    To musi byc numer 2.

    Numer 22 je niyprawiduowy.

    Ajnfach, jak to sie godo
    ‚ech sie szajsnou.

    Przepraszom za sia i za inkszych „drukorzy” 🙂

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę zatwierdź swój komentarz!
Podaj swoje imię i nazwisko