DETEKTYW HISTORII: Drewniany Kościół na Cmentarzu Centralnym

20 KOMENTARZE

  1. Witom piyknie i juz sam wrazom moje „pora zuomanych fynikow” do tego ciekawego drugego odcinka o tym naszym wyndrujoncym kos’ciele blank ze drzewa obsztalowanego.
    Dzisiej byda wiyncyj „nerwowou” tego „kapelonka” ze Rudow (ksiondz J.Rosiek – jak dobrze zrozumiouech) a myniyj Pana Mariana.
    Prosza ksiyndza, tyn Jezus to sie mianuje „Chrystus pojmany” i je nojprawdopodobniyj dzieuym ze tego samego warsztatu ze kerego je outorz (poliptyk Maryji ze dzieciontkym) ze miejscowosci we Dolnym S’lonsku o mianie Guhrau (po polsku Góra, abo Góra Śląska). Idzie sam o outorz (nazwia go umownie skrziduowym) kery potym sie znod we katedrze we Poznaniu. Artysta kerymu warsztatowi sie tego „Chrystusa pojmanego” przipisuje je rodzony we Geislingen an der Steige i we kryngach historykow sztuki wiadomo ze on miou pomocnikow/uczniow kere tysz w odniego stylu wiela tworzyli we S’lonsku. Artysta tyn zostou sie obywatelym Breslau (Wroclaw) i tam miou tysz warsztat. Mianuje sie go Jakob Beinhart (tysz Beynhard, Beynhardt, Peynhart). Co do tego fundatora kery „klynko wele Chrystusa, to je on tysz znany – postarom sie to wysznupac’ i jak to znonda to sam to zdradza tym prziszuym napomnianym biydnym sztudyntom, na kerych sie sfalo juzas’ couko ta niywdziynczno robota 😉

    ps

    Pojyncie „skrzinka kontaktowo” to pojyncie umowne i niy oznaczo wcale ze ta skrytka pod schodami miaua forma i ksztaut skrzinki. Wiadomosci agyntow bouy chowane pod jednym ze chodkow i bouy dodatkowo owijane we woskowy papiyr. Dwoch agyntow z tyj siatki krotko po tym jak ich chyciyli straciyli katy komunistycznyj Polski blank gibko we wiynzyniu we Opolu. Jak sie niy myla to dzisiej je we Polsce modne choudowanie ofiarom komunizmu. Tym przikuadowym dwom ofiarom we Polsce niystety nikaj sie niy pos’wiynco pamiynci. Szkoda, bo dziynki takim ludziom, na kerych przez dziesiynciolecia sie wiyszauo psy, kstautowaua sie opozycja i tzw „Zachod” dostowou wiela cynnych informacji. A czymu sie o nich dalyj niy chce suyszec’ ? Bo niy pasujom i dzisiej do tego czego sie uczy we glywickich szkouach … . Niystety.
    A komunistyczne katy i odnich pomagery dalyj sie ostali bezkarne, tysz we Glywicach i we Laband – wymiyniac’ ich sam niy musza, ale widziouech i we tyj TV ludzi kerzy za moich czasow we Laband jedyn do drugego godali z namaszczyniym „Towarzyszu”. To mie nerwuje i bezto o tym tysz godom. Prosza szanowno TV Imperium takich ludzi niy podpiyrac’, te kabociorze gan’by niy majom … .
    Keby jednak kedys’ kosik tym zamordowanym przez polsko komuna ludziom ktos’ chciou kedys’ oddac’ honor to odnich personalia mom do dyspozycji.

    • Pana to się „pirońsko” trudno czyta ale jak się człowiek wprawi, to już jakoś idzie. Fajnie Pan też pisze, hej!

    • To dobrze ze Pan wiyncyj czasu na tyn kos’ciouek pos’wiynciou bo juz prawie sto lot tymu bouo wiadomo ze jak idzie o substancja budowlano to bou to najprawdopodobniyj w tym wzglyndzie najstarszy zachowany kos’ciouek tego typu we Oberschlesien – tak pisali o tym po analizie rozebranego i transportowanego do Glywic drzewa/belek kosciouka.
      Kos’ciouek tyn mo/miou tysz jedna ciekawo rzecz – chodzi tu o sciana pionowo od zadku(pod dachym (ta w ksztaucie trojkonta!) = chodzi tukej o sposob wyuozynia tyj powierzchni szyndlami – tyn sposob niy znondzie Pan nikaj indziyj!

  2. Jeszcze jedna informacja dlo fachowcow od sztuki zapomniouch wczes’niyj dodac’. Droga krzizowo dlo koscioua we Zymbowicach miou podobno na poczontku 19 wieku malyrz ze Ziegenhals namalowac’ – mianowou on sie (jak dobrze odczytouech) Kaps.

  3. Panie Marianie, no po prostu bomba! Pięknie opowiedziane i skręcone. I jak zwykle wyciska Pan z tematu jak najwięcej. Jak zwykle 5+, koledzy, którzy też Pana filmy oglądają pozdrawiają! Kawał dobrej roboty dla nas o Gliwicach!

  4. Super filmik, fajnie, że Pan takie filmy nagrywa o naszych Glajwicach, ino trochu mało tego, bo poza Panem to chyba nikt takich nie robi, bo nikaj nie mogę tego znaleźć. Ładnie Pan opowiada.

  5. Niywiym czi kozdymu je w odniesiyniu do tego kos’ciouka wiadomo ize niy bouo najprzod zicher kaj tyn kos’ciouek stanie po „eksmisji” ze Zymbowic. Jako ze tyn odcinek zaczon sie wizytom we Rudach, to dodom ze jednym ze rozpatrywanych sto lot tymu miejsc przeniesiynia tego kos’ciouka bouy i te Rudy wuasnie. Prziczynom tego bouo urzond patrona wuasciciela Rud w stosunku do tego kos’ciouka jak stou w rudach. Dopiyro jak tyn kos’ciouek zostou przeniesiony do Glywic wygasua ta funkcja patronatu jak idzie o powionzanie ze Rudami. Boua tysz couko raja inkszych miejsc rozpatrywanych jak idzie o miejsca kaj by on miou byc’ przeniesiony, np we Glywicach miou on byc’ wuasnosciom „kapelonkow” ze kops’cioua s’w Krzizan, abo miou stanonc’ we okolicach Byczyny abo nawet teryny Marchi miou byc’ przeniesiony. To ino pora wybranych miejsc kere wuaziouy we rachuba w tym synsie. Bardzo dobrze ze farorz ze „Bartuamieja” tysz spomniou o tym ze niy od razu miou byc’ on oddany za darmo /jak durch we roztomaitych opracowaniach je powtarzane/. Jo dodom jeszcze ize niy ino gmina Zymbowicko niy chciaua sie nim wiyncyj opiekowac’, bo tysz i (wtedy) dotychczasowy patron ze Rud uciekou od odpowiedzialnos’ci w tym synsie. Inksze instytucje pan’stwowe ale w roztomaity sposob dofinansowywauy tysz sprawa przeniesiynia i zadbania o losy tego kos’ciouka w tamtych czasach. Z’rodua historyczne wyraz’nie o tym tysz spominajom.

  6. Niywiym czi kozdymu je w odniesiyniu do tego kos’ciouka wiadomo ize niy bouo najprzod zicher kaj tyn kos’ciouek stanie po „eksmisji” ze Zymbowic. Jako ze tyn odcinek zaczon sie wizytom we Rudach, to dodom ze jednym ze rozpatrywanych sto lot tymu miejsc przeniesiynia tego kos’ciouka bouy i te Rudy wuas’nie. Prziczynom tego bouo urzond patrona wuasciciela Rud w stosunku do tego kos’ciouka jak stou w Zymbowicach. Dopiyro jak tyn kos’ciouek zostou przeniesiony do Glywic wygasua ta funkcja patronatu jak idzie o powionzanie ze Rudami. Boua tysz couko raja inkszych miejsc rozpatrywanych jak idzie o miejsca kaj by on miou byc’ przeniesiony, np we Glywicach miou on byc’ wuasnos’ciom „kapelonkow” ze kos’cioua s’w Krziza, abo miou stanonc’ np we okolicach Byczyny abo nawet teryny Marchii miou byc’ przeniesiony. To ino pora wybranych miejsc kere wuaziouy we rachuba w tym synsie. Bardzo dobrze ze farorz ze „Bartuomieja” tysz spomniou o tym ze niy od razu miou byc’ on oddany za darmo /jak durch we roztomaitych opracowaniach je powtarzane/. Jo dodom jeszcze ize niy ino gmina Zymbowicko niy chciaua sie nim wiyncyj opiekowac’, bo tysz i (wtedy) dotychczasowy patron ze Rud uciekou od odpowiedzialnos’ci w tym synsie. Inksze instytucje pan’stwowe ale w roztomaity sposob dofinansowywauy tysz sprawa przeniesiynia i zadbania o losy tego kos’ciouka w tamtych czasach. Z’rodua historyczne wyraz’nie o tym tysz spominajom.

  7. Taka dygresja i ciekawostka dotycząca historii miast ościennych (a dokładniej Bytomia-Miechowic).
    Krucyfiks widoczny w materiale filmowym (ok. 2:40-2:45) znajdował się kiedyś w – nieistniejącym już dziś, bo rozebranym w 1853 roku – starym miechowickim kościółku, uwiecznionym literacko w poemacie ks. Norberta Bonczyka „Stary kościół miechowski”.

    http://bytomski.pl/forum-bytomia/historia-miasta-i-zabytki/19731-bytomskie-zagadki?start=1755#145233
    http://www.gazetamiechowic.pl/historia/Parafia%20i%20kosciol%20sw.%20Krzyza%20na%20tle%20dziejow%20Miechowic%20.html
    https://polona.pl/item/24988/0/

  8. Taka dygresja dotycząca historii miast ościennych (a dokładniej Bytomia-Miechowic).
    Krucyfiks widoczny w materiale filmowym (ok. 2:40-2:45) znajdował się kiedyś w – nieistniejącym już dziś, bo rozebranym w 1853 roku – starym miechowickim kościółku, uwiecznionym literacko w poemacie ks. Norberta Bonczyka „Stary kościół miechowski”.
    http://bytomski.pl/forum-bytomia/historia-miasta-i-zabytki/19731-bytomskie-zagadki?start=1755#145233
    http://www.gazetamiechowic.pl/historia/Parafia%20i%20kosciol%20sw.%20Krzyza%20na%20tle%20dziejow%20Miechowic%20.html
    https://polona.pl/item/24988/0/

  9. Taka dygresja i ciekawostka historyczna…
    Krucyfiks widoczny w materiale filmowym (ok. 2:39-2:45) znajdował się kiedyś w Bytomiu-Miechowicach w starym kościółku (dziś już nieistniejącym, bo rozebranym w 1853 roku, a uwiecznionym literacko w poemacie ks. Norberta Bonczyka „Stary kościół miechowski”).
    http://bytomski.pl/forum-bytomia/historia-miasta-i-zabytki/19731-bytomskie-zagadki?start=1755#145233
    http://www.gazetamiechowic.pl/historia/Parafia%20i%20kosciol%20sw.%20Krzyza%20na%20tle%20dziejow%20Miechowic%20.html
    https://polona.pl/item/24988/0/

    • To tysz postac’ kero mo zwionzek ze Glywicami, bo N. Bonczyk abo N.Bontzek (bo we tyj spomnianyj orgynalnyj knidze tak jak na grobie stoi „Bontzek” przeca) za bajtla sam sie szkolou przeca 🙂

      Dziynkuja za podpoiwydz’ z tym krojcym.

      Mo Pani wiedza o Miechowicach i okolicy, bezto sie zapytuja przi okazji:

      „We starym kos’ciele we Miechowicach na poczontku lot 20ych XIX wieku bou jedyn farorz kerymu bouo Martin Bontzik. Byli oni oba jakos’ spokrewniyni?
      (podobno N.Bontzek miou uroupy kery bou ksiyndzym …)
      ps

      Bontzek szkryflou tak:

      http://www.encyklo.pl/images/7/7f/Bonczyk_kazanie_manuskrypt.jpg

      • „…Lud mazurząc mówił o Boncykach i takie nazwisko pojawia się także w poemacie. Emil Szramek w swojej książce „Ks. Norbert Bonczyk, Studium biograficzne” (Katowice 1939) poświadcza, że w metryce chrztu Norberta ojciec figuruje jako Walenty Bonczyk i tak też się Norbert podpisywał jako chłopiec, gdy wstępował do gimnazjum w Gliwicach. Pisał Szramek: „Dopiero tam przekręcono nazwisko, pisząc wedle słuchu poprawnie, lecz z niemiecka Bontzek. Mając odtąd we wszystkich świadectwach taką pisownię, używał jej urzędowo nie tylko sam ks. Bonczyk aż do śmierci, ale na stare lata nawet jego ojciec”[do dnia dzisiejszego na cmentarzu przy kościele św. Krzyża w Miechowicach zachował się nagrobek rodziców Bonczyka, na którym widnieje napis: Walenty Bontzek].
        Niektórzy piszący o Bonczyku publicyści i historycy pragnąc odżegnać się od urzędowego Bontzeka – kłopotliwej ortografii, jak pisał Tadeusz Mikulski – samowolnie zmieniali pisownię nazwiska. Pojawiły się formy Bączyk, Bonczek lub Bączek, a nawet Bontzyk. Do dzisiaj używana jest zamienna forma Bończyk (…), chociaż po Szramku i Ogrodzińskim, dobrych znawcach rodowodu i twórczości poety, należało wrócić do formy pierwotnej i poprawnej, bez późniejszej ingerencji niemieckiej oraz polskiej, ale po amatorsku zniekształconej.”
        Pisze we Wstępie (s. 7) do „Starego kościoła miechowskiego” (Katowice 1987) Wilhelm Szewczyk.

        O księdzu/proboszczu Martinie Bontziku nie słyszałam.
        Natomiast co do Marcina Bonczyka, to wiem, że tak nazywał się dziadek Norberta, który sprawował w Miechowicach urząd sołtysa:
        „Prawdą jest [czytamy chociażby dalej w/w Wstępie Szewczyka], że już w roku 1827 powiatowy inspektor szkolny Schneidersky – jak gdyby w odwecie za spolonizowaną formę swojego nazwiska – w dokumencie przez siebie spisanym zniemczył nazwisko dziadka poety, Marcina Bonczyka, zapisując je jako Bontzek. Samego jednak dziadka Marcina, którego Boncykiem nazywa autor w swym poemacie, należy usprawiedliwić, gdyż był podwójnie bezbronny, choć w Miechowicach sprawował urząd sołtysa; wobec biedy, skoro we wspomnieniu wnuka z nędzy po wsi boso chodził, i wobec urzędu, ponieważ nie umiał ani pisać, ani czytać. Na dokumencie sporządzonym przez inspektora szkolnego podpisał się bowiem krzyżykami (…)”

      • MIe sie cos’ do ze nikaj niy widziouech imiynia Marcin a ino Martin, co do fatra to przewaznie widziouech imie Valentin, a na grobie stoi faktycznie tablica ze Walenty Bontzek – ale kto i kedy ta tablica tam postawiou ? Mozno Pani to wiy … (?)

        Jak by niy bouo oba (fater i synek) posugiwali sie pisowniom „Bontzek” i to je udokumyntowane. Na pisownia Bonczyk warunkowo, bo niyma solidnych dowodow bezpos’rednich chyba, idzie sie ewyntualnie zgodzic’, ale szkryflanie po polsku „Bończyk” to naduzycie i brak szacunku.
        Dziynkuja za piykno odpwoiedz i mondre i rzeczowe argumyntowanie

        Irek Czaja

        ps

        oczywis’coie miouech w poprzednim wszkryfniynciu pedziec’ ze przodek Norberta B. niybou ksiyndzym ino podobno miou byc’ (zostac’) ksiyndzym … – to ale przeca je logiczne 😉

        ps 2

        postarom sie trocha odwdziynczyc’ tysz inkszymi informacjami:

        Fater od Norberta bou czi razy zyniaty i bajtli miou ino ze czeciego zwionzku.

        Dom Bonczykow bou piyrszym postowionym na ulicy i bouo to myjglich ino bez wdziyncznos’c’ Wincklera w podziynce za dobro robota dlo szajgra (sztygara) B. Ta funkcja na grubach to niy bouo byle co w tamtych czasach. Zresztom sztygar Bontzek bou tukej zaprzijazniony fest ze swoim nadsztygarym. To wszysko idzie jeszcze dzisiej znons’c jak sie trocha posznupie we starych tekstach. Polecom np couko seria opracowan’ o Miechowicach keryj autorym je Chrobok Ludwig.

  10. Nie bardzo wiem jak udało się Państwu zjechąć z tematu kościoła WNMP w Gliwicach na drzewo genealogiczne rodziny Bontzek z Bytomia, ale niech tam. Tu macie jeszcze coś do dyskusji – grób Walentego Bontzek przy kościele św. Krzyża w Bytomiu https://goo.gl/photos/bqUqiqiHdmEZ4UdD9
    =M==============================

    • Co do imion (i nazwisk), to sprawa jest zawiła… Ciekawe dywagacje na ten temat można znaleźć m.in. w książce Zbigniewa Zielonki „Praojce, Ojce i my”. Powrót do „Starego kościoła miechowskiego” (Opole 2006). Powołując się na zapiski z parafialnej księgi urodzin i chrztów przytoczył autor cały zapis dotyczący „Śląskiego Homera”, weźmy jednak tylko jego początek: Bonczyk Norbert aus Walek (sic!) Bonczyk, Mutter Johanna geb. Lukaszczyk. Pisze Zielonka: „(…) biografowie poety Emil Szramek, Wincenty Ogrodziński, Franciszek Antoni Marek, Wilhelm Szewczyk – a więc przeważnie Ślązacy, zgodnie piszą, że matką Norberta Bonczyka była Hanka Łukaszczykówna Bonczykowa. Nie wyjaśniają natomiast, że to imię nie jest, jak powszechnie w Polsce, pochodnym od Anny. W metryce urodzenia czytamy, że matką dziecka jest Johanna [Joanna], ponieważ jednak zapisywano to imię w metrykach z niemiecka, Ślązacy natychmiast i zawsze wołali ją Hanią, czy Hanką” (s. 174).

      Co do nagrobka, to Zbigniew Zielonka pisze, że Norbert Bonczyk „(…) ojcu jeszcze zdążył postawić pomnik nagrobny, po dziś dzień znajdujący się na cmentarzu przykościelnym bytomsko-miechowickim. Krzyż, a po krzyżem napis (…), [który] on sam piękną polszczyzną napisał” (s. 115,174).

      Przy okazji dygresji o krzyżu ze starego kościoła miechowickiego, nie zamierzałam przytaczać całej historii Miechowic ;))

      • No faktycznie zeszli my pozornie ze tematu, ale na usprawiedliwiynie musza pedziec’ ze przeca Bonczyk, podobnie jak i Gajda (kery bou wspominany w jednym z odcinkow o „wyndrujoncym kos’ciouku”) szkryflali i dlo Glywiczokow, i oba mieli zwionzki ze Glywicami. Smutne je ze z podle fyjdra odnich obu wiela rzeczy sie straciouo bezpowrotnie. Tak my na nich zlez’li w trakcie wymiany zdan’ niy bez cufal. W takim razie jeszcze roz wypado mi podziynkowac’ za piykne komyntarze w tym synsie. Na som koniec dodom ino ze N. Bontzek (Bonczyk) szkryflou tysz po niymiecku a i „Latein” w tym synsie niy omijou. Czynsto przez koua nacjonalistyczne fakt tyn je przemilczany. Wogole naszo gornos’lonsko tworczos’c’ literacko je niydocyniano w cauos’ci po kozdyj ze cztyrych granic, tych kere bouy, ale i tych kere som, dalyj na naszyj ziymi. Naszego dorobku kulturowego niy powinno sie dzielic’ probojonc przypisywac’ go narodom somsiednim, to jest ajnfach naszo s’lonsko rzecz i jest ona na tyle europyjsko juz od downa na ile tworzono boua we roztomaitych godkach. To jest S’lonk europyjski w szyrokim tego suowa znaczyniu. Ale to juz naprowdy koniec, bo dzisiej czeko nos nowy temat. Szkoda ino ze TV Imperium udostympnio nom sam te odcinki „Detektywa” poniywczasie, ale rozumia to jako polityka przedsiynwziyncia – z tego przeca zyjom. Jo osobis’cie niyznom dzisiej lepszego miejsca jak idzie o poznowanie geszichty naszego miasta i okolic. Dziynkuja Panu Marianowi za ta robota i raduja sie fest jak sam sie pojawiajom tak fajne komyntarze jak np te od autorki „MichAsia”.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę zatwierdź swój komentarz!
Podaj swoje imię i nazwisko