Początki Łabęd sięgają czasów zamierzchłych. Przeszłość obecnej dzielnicy Gliwic jawi się jako mozaika wielu kultur zasiedlających te tereny na przestrzeni epok. Przybliżyć ją – oto zadanie, jakie w tym roku postawiło przed sobą Muzeum w Gliwicach – organizator Gliwickich Dni Dziedzictwa Kulturowego przygotowywanych w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa.

XV Gliwickie Dni Dziedzictwa Kulturowego (fot. Muzeum w Gliwicach):

Łabędy. Od wsi rycerskiej do przemysłowej dzielnicy Gliwic. XV Gliwickie Dni Dziedzictwa Kulturowego

Od paleolitu, przez średniowiecze, kiedy to po raz pierwszy pojawia się o Łabędach pisemna wzmianka, aż po czasy XIX-wiecznej prosperity, gdy Łabędy stają się ważnym punktem na przemysłowej mapie Śląska – pomiędzy 15 a 17 września czeka nas podróż szlakami czasu i historii. Niektóre będziemy nie tylko  przemierzać, ale i po nich płynąć – wśród atrakcji, jakie czekają na uczestników XV GDDK znajdzie się bowiem rejs po Kanale Gliwickim. Oprócz tego zobaczyć będzie można wystawę Łabędy. Od wsi rycerskiej do przemysłowej dzielnicy Gliwic, zwiedzić niedostępną na co dzień Hutę Łabędy, wybrać się na spacer po Starych Łabędach, posłuchać wykładu ks. Piotra Góreckiego Dzieje Łabęd w zarysie (nie tylko kościelnie), wziąć udział w grze miejskiej z nagrodami… Dla najmłodszych przygotowano warsztaty, podczas których poznają historię kanałów Kłodnickiego i Gliwickiego i – wykorzystując specjalnie na ten cel zaprojektowane kartonowe klocki – zbudują potężną makietę śluzy wodnej i statku wycieczkowego. Zapraszamy do odkrywania wielowątkowych dziejów Łabęd, które choć bliskie, niejednym mogą nas nie tylko zaskoczyć, ale i zafascynować.

Najstarsze ślady pobytu człowieka w Łabędach wiążemy z epoką kamienia. Natrafiono tu na ślady pracowni krzemieniarskiej ze schyłkowego paleolitu, a także znaleziono zabytki krzemienne związane ze społecznościami mezolitycznymi. Od 16 września obok Centrum Sportowo-Kulturalnego „Łabędź” (ul. Partyzantów 25) prezentowana będzie plenerowa wystawa Łabędy. Od wsi rycerskiej do przemysłowej dzielnicy Gliwic. Ekspozycja, przygotowana przez archeolog Muzeum w Gliwicach – Monikę Michnik i historyk Muzeum w Gliwicach – Annę Kulczyk  zapozna nas z historią dzielnicy i najciekawszymi odkryciami, jakich tu dokonano. W Łabędach natrafiono między innymi – zupełnie przypadkowo, podczas wybierania piasku – na cmentarzysko kultury łużyckiej sprzed 650 – 400 lat p.n.e. Ekspozycja przybliży charakter pochówków właściwych dla tej kultury i pozwoli dowiedzieć się, jakie przedmioty składano wraz ze zmarłymi do grobów. Na planszach wystawy  znajdziemy też informacje o dwu średniowiecznych grodziskach, które były tu usytuowane, a reprodukcje  archiwalnych map, pocztówek i fotografii  pozwolą zapoznać się i umiejscowić  charakterystyczne dla dzielnicy obiekty sakralne i przemysłowe.

Historia Łabęd

Bliżej będzie je można poznać uczestnicząc w wykładzie ks. Piotra Góreckiego Dzieje Łabęd w zarysie (nie tylko kościelnie), który odbędzie się tuż po otwarciu wystawy w Centrum Łabędź, a także podczas spacerów, na które 16 września wyruszymy wspólnie z dr Dagmarą Wójcik, historykiem sztuki, kustoszem Muzeum w Gliwicach i  Andrzejem Drągowskim, przewodnikiem PTTK. Wędrując po Starych Łabędach przemierzymy epoki od średniowiecza do pierwszej połowy XX wieku. Na trasie trzygodzinnej wycieczki znajdą się między innymi kapliczka przydrożna św. Nepomucena, zabudowania gospodarcze dawnego pałacu Welczków, Śluza Łabędy na Kanale Gliwickim, dawny Dom Kultury, kościół ewangelicki Marcina Lutra i kościół pw. św. Jerzego.

Kiedyś Huta Hermina, dziś Huta Łabędy

Powstanie tej ostatniej świątyni, wybudowanej w latach 1937-1939 z myślą o mieszkańcach rozrastających się osiedli robotniczych, było konsekwencją  dynamicznego rozwoju Łabęd, który rozpoczął się w połowie XIX w., wraz z rewolucją przemysłową.  Związany był z budową ważnych linii komunikacyjnych, oraz drugiego w kolejności zakładu przemysłowego w Gliwicach, jakim była huta żelaza Hermina – obecnie Huta Łabędy. Budowa huty Hermina, rozpoczęta w 1848 r., to momentem przełomowy w historii dzielnicy.  Zakład został umiejscowiony w bezpośredniej bliskości linii kolejowej, pomiędzy Kłodnicą, a Kanałem Kłodnickim, w miejscu dawnego młyna wodnego. Huta rozpoczęła normalną produkcję w 1859 r., w dalszych latach podnosząc ją i rozwijając się – a wraz z nią rosły i rozwijały się Łabędy. Na zwiedzanie tego ogromnego zakładu przemysłowego – wspólnie z Jakubem Nowakiem, pracownikiem Huty Łabędy – zaprosimy już w piątek, 15 września.  Nie tylko będziemy mogli zobaczyć, jak dziś wygląda działalność huty, ale też poznamy jej historię.

Znaczenie kanału Kłodnickiego i Gliwickiego dla rozwoju Łabęd

Nie byłoby dynamicznego rozwoju Łabęd bez szlaków komunikacyjnych – kolei, a także kanałów Kłodnickiego i Gliwickiego, dzięki którym Odrzańska Droga Wodna prowadziła wprost do serca Górnego Śląska. Kanał Kłodnicki, wybudowany w latach 1792-1822 – w XIX stuleciu  odegrał znaczną rolę w rozwoju regionu. Transportowano nim węgiel z zabrzańskiej  kopalni Królowa Luiza oraz z kopalni Król w Królewskiej Hucie do Gliwic i dalej na zachód. Łabędzki odcinek kanału został otwarty już w 1806 r. Kanał Gliwicki powstał w latach 1934-1939, kiedy Kanał Kłodnicki – ze względu na niską przepustowość – w większości zasypano. Ta licząca prawie 41 kilometrów droga wodna, będąca dziś unikatowym dziełem hydrotechnicznej myśli międzywojnia –  swój początek ma w Kędzierzynie – Koźlu, a koniec – w basenie portowym Portu Gliwice w ŁabędachW Łabędach czynna jest także jedna z sześciu śluz wodnych Kanału Gliwickiego czyli Śluza Łabędy o długości 71,50 m i szerokości 12 m.

Z historią kanałów – wodnych dróg Śląska – zapoznamy najmłodszych w sobotę, 16 września, podczas warsztatów, w trakcie których będą budować trójwymiarowe makiety – śluzy wodnej i statku wycieczkowego. To świetna „sucha zaprawa” przed niedzielnym rejsem Kanałem Gliwickim, którego trasa przebiegać będzie od Mariny Gliwice przez śluzę Łabędy do Huty Łabędy oraz Bumaru Łabędy i z powrotem.  Godzinny rejs to niewątpliwie jedna z największych atrakcji tegorocznych, XV Gliwickich Dni Dziedzictwa Kulturowego.

Rejs Kanałem Gliwickim

Wszystkich, którzy na jednym rejsie nie będą chcieli poprzestać, a także lubiących aktywnie uczestniczyć w spotkaniu z historią, zaprosimy w niedzielę do Miejskiej Gry Terenowej Łabędzki odkrywca.  Biorący w niej udział poznają ważne miejsca związane z historią dzielnicy – otrzymają specjalną mapkę z zaznaczonymi punktami, które będą musieli odnaleźć i wykonać zadanie. Każde rozwiązane zadanie to litera do hasła.  Karty z prawidłowymi odpowiedziami będą uczestniczyć w losowaniu nagród. Jest o co walczyć, bo wygrać można jeden z  50 pakietów zawierających 4 bilety na rejs Kanałem Gliwickim w sezonie 2018! 

„Łabędy. Od wsi rycerskiej do przemysłowej dzielnicy Gliwic”. XV Gliwickie Dni Dziedzictwa Kulturowego – program wydarzenia 15-17 września

15.09.2017 (piątek)

Huta Łabędy – wczoraj i dziś – oprowadzanie: Jakub Nowak (wymagana wcześniejsza rezerwacja miejsc, aktualizacja: brak wolnych miejsc)

16.09.2017 (sobota)

Spacer po Starych Łabędach – oprowadzanie: dr Dagmara Wójcik, Andrzej Drągowski

Grupa I zbiórka 9.00 (kościół pw. Wniebowzięcia NMP), zakończenie około 12.00 (kościół pw. św. Jerzego)

Grupa II zbiórka 15.00 (kościół pw. Wniebowzięcia NMP), zakończenie około 18.00 (kościół pw. św. Jerzego)

Proponowana trasa: kościół pw. Wniebowzięcia NMP, Szkoła podstawowa nr 29, kapliczka przydrożna św. Nepomucena, zabudowania gospodarcze dawnego pałacu Welczków, Śluza Łabędy na Kanale Gliwickim, dawny Dom Kultury, kościół ewangelicki Marcina Lutra, kościół pw. św. Jerzego.

Centrum Sportowo-Kulturalne „Łabędź” (ul. Partyzantów 25)

11.00–16.00  Historia Kanału Kłodnickiego i Gliwickiego – warsztaty dla dzieci połączone z budowaniem makiety śluzy wodnej i statku wycieczkowego

Godziny warsztatów:

Grupa I – 11.00–13.00

Grupa II – 14.00–16.00

Uwaga: Ze względu na ograniczoną liczbę miejsc prosimy o zapisy pod numerem telefonu 783 560 006. Rezerwacja miejsc jest możliwa od poniedziałku do piątku, w godz. 9.00-16.00.

16.00  Dzieje Łabęd w zarysie (nie tylko kościelnie) – wykład ks. dr. Piotra Góreckiego

Łabędy od wsi rycerskiej do przemysłowej dzielnicy

– wystawa planszowa towarzysząca GDDK, oprac. Monika Michnik i Anna Kulczyk

17.09.2017 (niedziela)

Rejs statkiem (wymagana wcześniejsza rezerwacja, aktualizacja: brak wolnych miejsc)

Trasa rejsu: Marina Gliwice – Śluza Łabędy – Kanał Gliwicki w okolicy Huty Łabędy–Bumaru Łabędy – Śluza Łabędy – Marina Gliwice. Rejs trwa ok. 1 godz.

Łabędzki odkrywca miejska gra terenowa

Czas trwania:

17 września w godzinach 10.00–16.00

Gra przeznaczona dla dzieci w wieku szkolnym i osób dorosłych. Warunkiem startu jest pobranie formularza zawierającego mapę z zaznaczonymi punktami terenowymi i zadaniami do wykonania.

Pobór formularzy:

Punkt Organizacyjny GDDK (Centrum Sportowo-Kulturalne „Łabędź”, ul. Partyzantów 25)

17 września w godzinie 09.00–12.00

Prawidłowo wypełnione formularze oznaczone pieczątką Strażnika Wiedzy wezmą udział w losowaniu 50 nagród. Warunkiem odbioru nagrody jest obecność podczas losowania.

Nagrody:

bilety na rejs po Kanale Gliwickim w sezonie 2018

Losowanie:

17 września, godz. 17.00

Punkt Organizacyjny GDDK (Centrum Sportowo-Kulturalne „Łabędź”, ul. Partyzantów 25)

Relacja z XIII Gliwickich Dni Dziedzictwa Kulturowego:

6 KOMENTARZE

    • Jako ze pora odpowiedzi juz do mie doszuo i widza ze niy je to ajnfachowo zagadka – a zdowauo by sie ze je …:)

      bezto podpowiadom:

      w latach 1700-1800 reprezyntowauo kogos’ we Glywicach = boua czyjoms’ „wuasnos’ciom” .

  1. Dziynkuja za piykne korespondyncje, roz od persony ze glywickego muzeum a roz od Pani K.
    Faktyczn je je to fana cechu szewcow ze Glywic. Jak idzie o zapytanie z mojyj korespondyncji o glywickego „kata” to niy spodziywouech sie juz tych wszyskich informacji – trwauo to po czynsci dugo, ale dziynkuja za fachowe podpowiedzi = juz je przeanalizowouech i podouech po czynsci tysz dalyj Panu Marianowi. To som faktycznie rzeczy o kerych jeszcze zodyn nikaj niy pisou jak idzie o geszichta Glywic. Obiecuja ze troszka po naszymu juzas’ przi okazji sam szkryfna. Troszka ale juz wyjas’niyn’ dlo widzow i czytelnikow sam i teroski. Niadaleko banhofu we Glywicach znalezione bouy groby ludzi ze odciyntymi gowami. Jak sie okazuje, i co bouo juz wczesniyj moim przipuszczyniym, bouy to groby ofiar tzw-anego „Scharfrichter” (kat), kery miou w tyj okolicy niy ino swoja siedziba ale i miesce wykonywanych przez niego wyrokow tam bouo. Ostatnio wiadomos’c’ na tyn temat i piyrszo drukowano, okazaua sie wzmiankom w tekscie na temat planowanyj w latach 40ych (XIX wieku) koleji na Wiyrchynm S’lonsku. Dziynkuja Pani K. i innnym personom za ciekawo i rzeczowo korespondyncja.
    Rozwionzanie zagadki bouo ajnfachowe i jednoczes’cnie trudne, ze wzglyndu na znajomos’c’ jynzyka i dostymp do archiwalnych materiauow. Mys’la ale ze szkoda jest cauy czas ize ludzie wolom pisac’ prywatnie a niy sam publicznie. Pozdrowiom wszyskich „detektywo historii” ziymi glywickyj a nojwiyncyj tych ze Laband i samych Glywic.

    ps

    Panie Marianie, niych Pan kuknie do brifkastli, tam tysz je trocha wiadomos’ci dlo Pana!

  2. Cała tę wiedzę o smokach, katach, odciętych głowach i cmentarzach zakazanych trzeba rozpracować tak by rzecz była łatwa i zrozumiała dla widza o przeciętnej znajomości historii.
    Zresztą – cały średniowieczny system wymierzania sprawiedliwości jest zupełnie inny niż ten nasz. To inny świat, można powiedzieć że z Księżyca lub z bajki wzięty.
    Wystarczy dokładnie obejrzeć od środka ściany kościółka św Jerzego i odnaleźć szokujące obrazy „diabelskiej” sprawiedliwości. Metr po metrze, nie tak turystycznie przez minutę.
    A jeśli chodzi o to że rozmaite osoby nie chcą tu pisać komentarzy – nie wiem czemu, też się z tym spotykam, do mnie piszą a tu nie. Może zakaz udzielania się publicznie bez zgody swojej dyrekcji? …
    =M===============

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę zatwierdź swój komentarz!
Podaj swoje imię i nazwisko