Z biegiem czasu wszystkie ulice centrum miasta i poszczególnych dzielnic otrzymały taką nawierzchnię. Uważnie przeglądając stare pocztówki można dostrzec właśnie ten dawny bruk, nazwany potocznie potem „kocimi łbami”.

Najlepszym materiałem na miejski bruk okazał się granit, niezwykle wytrzymały na ścieranie i warunki atmosferyczne. Granit jest zwykłą skałą magmową występującą we wszystkich okresach geologicznych Ziemi i na wszystkich kontynentach. Nazwa pochodzi z języka włoskiego – „granito” oraz z łaciny od słowa „granum” – ziarno. Odznacza się łatwością łupania w trzech prostopadłych kierunkach, co ułatwia produkcję kostki brukowej i np. krawężników ulicznych. W Polsce obecnie granity eksploatowane są głównie w rejonie Dolnego Śląska (Strzelin, Strzegom, Kamienna Góra), natomiast w przeszłości wszystkie granity były wydobywane w niewielkich lokalnych kamieniołomach. Poszczególne „duże” kostki bruku o wymiarze standardowym ok. 20x20x20 cm ważą przeciętnie 12 kg, na metr kwadratowy drogi trzeba ich 25 sztuk co daje sumaryczną wagę 300 kg. Przeciętnie ulica ma 6 m szerokości, więc z prostych rachunków wynika że na ułożenie 100 m potrzeba 6m x 100m x 300kg = 180.000 kg czyli 180 ton. To ciężar tylko krótkiego odcinka drogi, a miasto ma ich w sumie kilkadziesiąt km, więc dawni kamieniarze, woźnice i brukarze mieli co robić. Kostki były łupane i obrabiane tak, by w przekroju stawały się klinem, skutecznie blokującym ich niepożądane osiadanie w podłożu.

>> Na gliwickim bruku – podwórza domów <<

Wiele ulic, zwłaszcza tych o mniejszym ruchu kołowym wyłożono drobniejszą kostką o wymiarze 10x10x10 cm, co pozwalało prawie o połowę zmniejszyć wagę transportu kostek z kamieniołomów. Przy okazji, spowodowano dużo mniejszy hałas dobiegający z tak wykonanej ulicy. Turkotanie wozów jadących po dużej kostce jest bowiem nieporównywalnie większe niż po tej drobniejszej. Dla wyciszenia ulic, ówczesny magistrat gliwicki zdecydował nawet na doświadczalne wyłożenie fragmentu dzisiejszej ul Sobieskiego przed szkołą, kostką drewnianą. Pamiętać to powinni starsi mieszkańcy tej ulicy, bo drewniana kostka drogowa przetrwała tam do początków lat 50-tych ub. wieku.

>> Detektyw na tropie komunistów <<

Nie wiadomo dokładnie kiedy zaczęła się era asfaltu w mieście. Beztrosko zalewano nim granitową kostkę brukową, ufając że takie podłoże jest mocne i odpowiednie. Tymczasem pod sztywnym, zwłaszcza zimą asfaltem, poszczególne kostki „klawiszowały” pod kołami pojazdów, asfalt pękał i odpadał całymi płatami. Corocznie po zimie możemy zaobserwować jeszcze do dziś na naszych niektórych ulicach śliczną kostkę brukową, wyglądającą ciekawie przez dziury w asfalcie na ten świat.

>> Dekomunizacja ulic w Gliwicach <<

Wypolerowana oponami aż się prosi by ją zostawić w spokoju. Przynajmniej na ulicach nieprzelotowych miasta, gdzie oryginalny stary granitowy bruk przystoi XIX- wiecznym kamienicom. Także chodniki dla pieszych wykonane z granitu wytrzymały przecież wiele dziesiątków lat.

Prezentujemy pierwszą część galerii zdjęć sprzed 10 lat, pokazujących ówczesne gliwickie brukowane ulice. To już teraz zdjęcia archiwalne, bo cały obszar np. starówki wyłożono nowym granitem a stare wypolerowane oponami kamienie powędrowały na plac magazynowy.

Zagadką do rozwiązania przez naszych widzów i czytelników niech będzie archiwalne zdjęcie z początku XX wieku pokazujące roboty brukarskie na jednej z głównych ulic miasta. Kto rozpozna to miejsce? Prosimy o odpowiedzi w komentarzach, poniżej zamieszczonego opracowania.

Marian Jabłoński 2017

7 KOMENTARZE

  1. Witom

    Mozno jo dodom jeszcze pora szczeguow. Zagadka oczywis’cie wiym jako mo odpowiedz’, ale pozostowia to widzom – chyba ze zodyn niy zgodnie, to sie odezwia.
    Jak idzie o wykuadanie ulic tym brukym to downe Glywice (XIX wiek) scionguo wiela fachowcow ze Italii i oni jako szpece to robiyli w duzyj mierze, ale i nasze chopy to poradziyli i tysz kuodli bruki. Niykere z nich (Italiyn’cow) sie sam ostali i niykere miano s’lonskyj familii o tym s’wiadczy. Zresztom i fachowcy ze Italii stowiali juz na naszyj ziymi niyroz piykne zomki i inksze rzeczy. Troszka mozno o naszyj reprezyntacyjnyj i piyknyj downymi czasy ulicy, mianowanyj przez starych ludzi jeszcze i dzisiej downym mianym „Wilhelmstraße”. Tukej pocza dodac ze wszyske bauery ze okolicy przijyzdzali do Glywic na handel kery bou na placu „Germaniaplatz”ulicom „Bahnhofstraße” i bezto juz we roku 1864 ta ulica boua brukowano – to bouo przi takim licznym wtedy tam ruchu ajnfach niy do unikniyncia. We roku 1884 np (poniydziauek 11 luty) przez most („Klodnitzbrücke”) przejechauo 1346 fur, 401 doroszkow i przeszuo 11452 ludzi, a jak wiadomo Glywice w tym czasie miauo 16000 miyszkan’cow. Wilhelmstraße (ul. Zwyciestwa) odcionzoua Bahnhofstraße (ul. Dworcowa). We roku 1908/9 naszo najbardziyj znano ulica „Wilhelmstraße” musiaua juz byc’ odnowiano i przi tym downe Glywiczoki nasuchali sie italiyn’skyj godki ludzi przi tym zatrudnionych. Wszysko bouo jeszcze ryncznie robione, oprocz bruku bou ciongniony kabel, rury wodne/kanalizacyjne i gazowe. Brukowane bouo granitym a fugi cymyntowane. Chodniki bouy podniesione i wykuodane kamiynnymi puytami. We roku 1923/4 juzas’ boua odnowiano naszo ulica „Wilusia” i brukowany plac przed nowym banhofym i kuadzione bouy szyroke glajzy dlo „banki”.

    Tuplikorz

    zodyn – żaden
    Italiyn’ce – Włosi
    niykere – niektórzy
    pocza – potrzeba
    bauery – chłopi, rolnicy
    poradziyli – potrafili
    fura – furmanka
    godka – mowa
    juzas’ – znowu
    glajzy – szyny
    „banka” – tramwaj

  2. Przeszuo sto lot tymu bouo take prawo we Glywicach.

    Kozdy wuasciciel dziauki bou zobowionzany Trottoir (chodnik) wyuozyc’ puytami granitowymi we wielkos’ci okres’lonyj przez odpowiednio ustawa policyjno na swoje koszty. To bouo niyzaleznie od tego ze wczes’nyj komuna np tyn Trottoir narichtowoaua. To ino jedyn z wielu punktow obowionzujoncych w tym zakresie obywateli Glywic np w roku 1873.
    We roku 1913 w tym samym synsie bouo myjglich dowac’ tysz oprocz granitowych puyt uzywac’ sztucznych kafli granitowego w pouonczyniu ze kostkom granitowom i mozaikom granitowom. Krawynzniki niy nalezauy w tym synsie do chodnika ino do ulicy.Tak tysz odpowiednie przepisy we „Ksiyndze Obywatelskyj Miasta Glywice” bouy niy ino odnos’nie chodnikow ale i ulic sformuowane we tamtych czasach. Co bouo juz wtedy normowane przepisami? Spadek nawierzchni, odwodniynie, sposob brukowania – tukej bouo okres’lone wiela szyrokos’ci ulicy musiauo byc’ brukowane nowym pryzmatowym kamiyniym, no i ze reszta mogua byc’ brukowano kamiyniym okronguym (to we roku 1878!). Wiyncyj detali i ciekawostek czytelniki znon’dom np we wspomnianyj sam pozycji.

    ps

    narichtowaua – tutaj „wybudowała” (ogolnie znaczy to „przygotowała”)
    myjglich – możliwe
    ino – tylko
    tukej – tutaj
    wiela – ile
    znon’dom – znajdą
    sam – tu (podobnie jak „tukej”)

  3. Ciekawostek ciong dalszy.

    Nasze miasto formuowauo niy ino przepisy ogolne jak chodzi o bruk w stosunku do miyszkan’cow, bo to samo odnosiouo sie np i do przedsiymbiorstw = tukej np „sztrasynbana” (tramwaj) spowodowaua ekstra przepisy i umowy. Ciekawostkom bouo tysz specjalne postanowiynie i umowa dwustronnie podpisano miyndzy miastym Glywice i garnizonym uanow Katzler’a. Ta umowa odnosioua sie do drogi kerom galopowauy konie. Te porozumiynia/umowy ze tym garnizonym miauy pora razy miejsce i bouy aktualizowane na przestrzyni lot. Podobne umowy bouy i w odniesiyniu do drogi kero kludzioua wojokow do strzelnic.

    ps

    Co do kostki brukowyj ze drzewa to we XIX wieku boua tako uzywano np we pouonczyniu ze zelazym miyndzy niom i czynsciowo pod niom (stosowane to bouo np we okolicy kaj larmo niy miauo szterowac’. Drewniany bruk stosuje sie i dzisiej.

    ps
    jednostka Katzler’a to jazda konna po niemiecku mianowana Ulanen i podobna nazwa jest po polsku.

    larmo – chałas

    szterować – przeszkadzać

    lot – lat

    kludzioua – prowadzuła

  4. Pod materiałem prawidłową odpowiedź zamieścił „gliwicjus” – i należy mu się jako pierwszemu … kostka brukowa, duża albo mała – do wyboru. Wpadnie Pan do redakcji na Floriańską ?
    =M==================

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę zatwierdź swój komentarz!
Podaj swoje imię i nazwisko