Tajemnice cmentarzy żydowskich

4 KOMENTARZE

  1. Witom Piyknie i gratuluja tak ciekawego odcinka „Detektywa historii”. Uwazom ize temat tyn idzie jeszcze kedys’ rozwinonc’/kontynuowac’, i szkoda by bouo to na tym skon’czyc’ co narazie ino zostauo pedziane. Pora uwag do wypowiedzi z tego filmu chcioubych sam jendnak teroski dodac’. Procedura pochowkow gminy Izraelitow we Glywicach boua juz w czasach pruskich tysz uwarunkowano postanowiyniami administracyjnymi magistratu naszego miasta. Wspomniano sam numeracja grobow miaua miejsce juz dziesiontki lot przed tym co zostauo opedziane we tym filmie przez Paniom Katarzyne Czaplińską. Numeracja ta miaua ale pewnego rodzaju wyjontki zwionzane ze tzw „rezerwacjom grobow” – na to tysz ale bouy inksze ekstra przepisy. Pani Katarzyna bardzo piyknie przedstawioua nom wiadomos’ci ze geszichty zwionzanyj ze zydowskim kerhofym we Glywicach i je zech godny podziwu dlo kultury wypowiedzi tyj Pani – – powia krotko BRAVO! Pora zdan’ bezto postanowiouech sam w tym temacie doszkryfnonc’.
    Kwatery na zydowskim kerhofie bouy podzielone oficjalnie wedog danych magistratu tak:

    1 – kwatery dlo dorosuych
    2 – kwatery dlo bajtli (dzieci) do lot 13tu.
    3 – kwatery dlo coukich familii(rodu) abo kwatery tzw „dziedzicznego pochowku”

    Groby bouy z reguy pojedyn’cze.
    Do tego warto dopedziec’ ize wyjontkym bou pochowek wspolny w jednym grobie matki z noworodkym czyli pochowek tzw z niymieckego „Wöchnerin” – jak sie niymyla dotyczouo to w tym przipadku we Glywicach noworodkow do piyrszego tygodnia.
    Odwiedzanie grobow w tych downych czasach bouo niydozwolone we soboty (szabat) i we fajertagach czyli w dniach s’wiontecznych.

    Budynek kery bou budynkym downyj poczty – tyn na tzw „Placu Inwalidow” bou najsomprzod budynkym prywatnym kery nalezou do familii Lubowskego, on go potym przebudowou a, jak se dobrze przipominom, nawet juz jako pocztowy jeszcze roz rozbudowou.
    Keby ktos’ miou jakes’ zapytania we tym abo inkszym wzglyndzie to prosza sie symnom komunikowac’ przez Pana Mariana, abo szkryfnonc’ swoje zapytania we komyntarzach pod filmym Pana Mariana.

    Przepraszom za ewyntualne felery i tzw „literowki”

    ps

    pedziane – powiedziane
    ize – że
    idzie – można
    pora – kilka
    chcioubych – chciałbym
    sam – tutaj
    teroski – teraz
    we – w
    ekstra – specjalne
    geszichta – historia

    kerhof – wyraz który zarowno Żydzi jak i ludność pochodzenia śląskiego używała na określenie swoich cmentarzy dawnymi czasy, W wypadku chrześcijańskim rozróżniało sie „kerhof” i „fridhof”, czyli odpowiednio cmentarz przykościelny i cmentarz nieprzykościelny, Żydzi dawnymi czasy swoje cmentarze też nazywali kerhofami.

    bajtel – dziecko
    lot – lat
    Wöchnerin – położnica (proszę nie mylić z położną!)
    bouo – było
    fajertag (niem. Feiertag) – dzień świąteczny
    keby – gdyby, jeśli (by)
    jakes’ – jakieś
    symnom – ze mną
    szkryfnon’c’ – napisać
    kery – który
    najsomprzod – najpierw
    se – sobie

  2. Kultura żydowska jest prawdę mówiąc praktycznie nieznana. Zikaron porusza się w tej tematyce, ale znakomita większość gliwiczan „nie czuje” tematu zupełnie. Nie ma co się dziwić, teologia to gruuuube tomy do studiowania, a mało kto poza właśnie księżmi czy rabinami ma na to czas. I ochotę. Detektyw stara się przybliżyć choć w małym stopniu tę wiedzę. Kolejny przyszłościowy program „żydowski” ( za rok ?) będzie na pewno poświęcony ich praktykom grzebalnym. To już dla nas całkowity kosmos.
    =M===================

    • Czyli tysz konsek we kole pochowanych na kerhofie zwojow tory no i niy zapomniec’ idzie o tyj odnalezionyj we ameryce torze, kero po kryjomu niydowno wywiyz’li ze Glywic … .

      ps

      to je ale temat do detektywa niy ino historii 😉

      • Poniywaz dostouech pros’ba o wyzdradzynie tajymnicy kero sie kryje we ostatnim moim wszkryfninciu o glywickyj torze, to mauego rombka sam uchyla juz teroski w odpowiedzi na ta „pros’ba jednyj Glywiczanki pochodzynia zydowskego. Udauo mi sie znalys’ jyj(glywickyj tory) droga wywozu ze Glywic do Ameryki ze wszyskimi szczeguami – znom tysz miejsce kaj dzisiej sie znajduje, no i itd. Reszta informacji udzielouech tyj Pani drogom telefonicznom. Sam postanowiouech przinajmiyj odniyj fotka forsztelowac’

        http://schlesien.nwgw.de/foto/displayimage.php?album=1182&pos=0

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę zatwierdź swój komentarz!
Podaj swoje imię i nazwisko