Spacerując dawnymi głównymi ulicami nikt nie zwracał uwagi na pięknie wyoblone krawężniki, na równość granitowych płyt czy dobór poszczególnych kostek. Dziś również nikt nie patrzy pod nogi, najważniejsze by było w miarę równo. Przyzwyczailiśmy się do innego, współczesnego  prostackiego sposobu układania nowej nawierzchni i nikogo nie interesuje czy granit jest strzegomski czy chiński.

Na bruku gliwickich chodników (fot. Marian Jabłoński):

Ale – dla miłośników dobrego smaku w budownictwie drogowym, pozostało jeszcze kilka miejsc których nie popsuto. Aż strach je dla Państwa zlokalizować, by nie podsunąć „złych” myśli współczesnym drogowcom. Proszę obejrzeć może zdjęcia – są tam opisy kierujące na właściwe chodniki. Chodzi o układy pokrycia chodników z wykorzystaniem dużych płyt granitu o wymiarach 1 x 0,5 metra. Było takich chodników sporo w tradycyjnych  Gliwicach, zostało niewiele. W kilku przypadkach ułożono tak duże płyty szlachetnego granitu okalając je kolorową kostką betonową. To tak jakby iść do narzeczonej z oświadczynami, niosąc jej odpustowy pierścionek z tombaku i sztuczne bazarowe kwiaty.

Szczytem piękna chodników są w Gliwicach ich pozostałości  przy ulicach „willowych”. Tam mieszkali przed wojną ludzie majętni, wymagający odpowiedniej oprawy dla swojego domu. Chodzi tu o chodniki z wykorzystaniem małej czarnej kostki bazaltowej. Na zdjęciach łatwo je państwo odszukacie bo się po prostu wyróżniają smakiem wykonania. Zwykle są układane jako dopełnienie dużych cementowych, niezwykle twardych płyt z grysu granitu szarego i czerwonego, rozdzielone liniami białych kostek ceramicznych.

>> Na gliwickim bruku – ulice <<

Bazalt jest pospolitą skałą wulkaniczną, przeważnie koloru czarnego, rzadziej zielonego. W Polsce bazalty występują przede wszystkim w Sudetach i na Śląsku Opolskim – jest tu sporo kamieniołomów tego surowca drogowego. Czy stąpając po czarnych kostkach bazaltu możesz sobie wyobrazić że spacerujesz po … Księżycu ? Misje badawcze programu Apollo wykazały że, widoczne z Ziemi ciemne pola  na Księżycu czyli tzw. morza księżycowe, zbudowane są właśnie z bazaltu. Podobnie jest  na planecie Wenus – misje geologiczne sondy Wenera 13 oraz 14 wykazały że praktycznie cała planeta jest bazaltowa.

Wracając do ziemskich zastosowań, warto wiedzieć że bazalt używany jest jako surowiec do produkowania tzw. leizny kamiennej. Takie wyroby wykonane z przetopionego w temp. 1000-1500 st. C bazaltu mają twardość ok. 8,5 w 10-cio stopniowej skali Mohsa i dlatego są stosowane jako materiały trudnościeralne. Odznaczają się ponadto dużą odpornością na działanie kwasów, dlatego przeważnie leizna kamienna jest stosowana w przemyśle chemicznym. Kolejnym zastosowaniem czarnego bazaltu jest produkcja … wełny mineralnej.

>> Na gliwickim bruku – podwórza domów <<

Wtórnym zastosowaniem kostek granitowych jest wykonywanie z nich obecnie fragmentów zatok autobusowych, murków oporowych a nawet słupków ogrodowych. Nabrzeża Kłodnicy przy mostach są wyłożone tym materiałem a jadąc samochodem granit spotkamy na każdym rondzie drogowym.

Mniej widoczne zastosowanie kostek granitowych w Gliwicach to… bruk dna Kłodnicy, bowiem kiedy na początku  XX wieku regulowano tę rzekę, dno ukształtowano w specjalny sposób używając właśnie kamieni granitowych.

Marian Jabłoński 2017