Święto niepodległości – 11 listopada

Jak doszło do odzyskania przez Polskę niepodległości? Dlaczego to święto obchodzone jest akurat 11 listopada oraz dlaczego pierwsze oficjalne obchody rocznicowe odbyły się dopiero w 1920 roku? Na te i inne pytania Mariana Jabłońskiego, gospodarza Studia Prasowego, odpowiadał Mikołaj Ratka, historyk z Muzeum w Gliwicach.

1 KOMENTARZ

  1. 5 XI 1916, Warszawa (Zamek Królewski)
    Generał-Gubernator Warszawski Hans von Beseler ogłasza manifest cesarza Niemiec
    Wilhelma II do mieszkańców warszawskiego generalnego gubernatorstwa, w którym
    informuje o postanowieniu utworzenia samodzielnego państwa polskiego z
    dziedziczną monarchią i ustrojem konstytucyjnym oraz powołania polskiej armii.
    Komentarz: Wybuch I wojny światowej spowodował istotne przemiany w życiu
    politycznym narodu polskiego, które najbardziej rozwinięte było w Galicji. Już
    16 VIII 1914 r. został opublikowany manifest Koła Polskiego w parlamencie
    wiedeńskim o utworzeniu polskich Legionów (Józef Piłsudski), mających walczyć u
    boku armii austro-węgierskiej o wyzwolenie Królestwa Polskiego oraz powołaniu
    Naczelnego Komitetu Narodowego. Jednocześnie z inicjatywy Piłsudskiego
    utworzono w Warszawie Polską Organizację Wojskową (POW). Zadaniem jej była
    walka z Rosją – dywersja na tyłach armii rosyjskiej i prowadzenie działalności
    wywiadowczej i kurierskiej.
    Rozwój ofensywy wojsk państw centralnych doprowadził do zajęcia przez nie do
    połowy września 1915 r. całego terytorium Królestwa. 5 sierpnia Niemcy
    wkroczyli do Warszawy, a POW ujawniła się jako organizacja zbrojna
    podporządkowana wyłącznie Piłsudskiemu i została uznana przez Niemców.
    Terytorium Królestwa podzielono na dwie strefy okupacyjne: niemiecką i
    austriacką. Na terenie okupacji niemieckiej zostało utworzone decyzją cesarza
    Wilhelma II 24 sierpnia 1915 r. Generalne-Gubernatorstwo Warszawskie, na czele
    z generał-gubernatorem Hansem von Beselerem, podlegającym bezpośrednio
    kanclerzowi. Na obszarze okupacji austriackiej powstało 1 września 1915 r.
    Generalne Gubernatorstwo Lubelskie z siedzibą początkowo w Kielcach, później w
    Lublinie, na którego czele stał również generał-gubernator (m.in.: Karl von
    Kuk), podporządkowany naczelnemu dowództwu armii.
    Pod okupacją niemiecką znalazły się byłe gubernie: kaliska, warszawska, płocka,
    łomżyńska, połowa piotrkowskiej, siedlecka i suwalska; tereny byłych guberni:
    lubelskiej, kieleckiej, radomskiej i część guberni piotrkowskiej przeszły pod
    okupację austriacką. Okupacja niemiecka objęła także obszar Zagłębia
    Dąbrowskiego (bez Dąbrowy Górniczej). Natomiast była gubernia suwalska i płd.
    część byłej guberni siedleckiej zostały wyjęte spod władzy generał-gubernatora
    warszawskiego i znalazły się po zarządem naczelnego dowództwa armii wschodniej.
    Nową sytuację polityczną w Królestwie stworzył tzw. Akt 5 listopada 1916 r. –
    manifest cesarzy: Niemiec Wilhelma II i Austro-Węgier Franciszka Józefa I,
    podpisany w imieniu obu monarchów przez generał-gubernatorów – warszawskiego
    Hansa von Beselera i lubelskiego Karla von Kuka. Obiecywano w nim utworzenie w
    bliżej nieokreślonej przyszłości samodzielnego państwa polskiego na części ziem
    odebranych Rosji. Dokument był bardzo ogólnikowy; nie określał granic państwa,
    mówił jedynie, iż miałaby to być dziedziczna monarchia konstytucyjna.
    Wydanie manifestu było efektem konferencji austriacko-niemieckiej w Pszczynie,
    w październiku 1916 r., na której pod wpływem dotkliwych strat, jakie poniosły
    obie armie (do końca lata 1916 r. ok. 9 800 tys. zabitych i ciężko rannych),
    podjęto decyzję o szukaniu rezerw ludzkich na okupowanych terenach Królestwa
    Polskiego, które obliczano na ok. 1 mln mężczyzn). Bezpośrednie konsekwencje
    proklamowania aktu 5 listopada zostały ograniczone jedynie do powołania armii
    polskiej. Perspektywa utworzenia własnego państwa miała zjednać społeczeństwo
    polskie i zachęcić do wstępowania do wojska państw centralnych.
    Przekształcenie okupowanych ziem w niepodległe państwo nastąpić miało w okresie
    powojennym. Akt 5 listopada nie był aktem konstytucyjnym nowego Królestwa, a
    jedynie jego zapowiedzią. Miał on jednak określone konsekwencje wysuwając
    sprawę polską na forum międzynarodowe i stwarzając warunki formowania organów
    państwowych, przejęte później przez odrodzoną Rzeczypospolitą.
    W cztery dni po akcie generał-gubernator Beseler wydał proklamację (9 XI),
    nawołującą do tworzenia ochotniczych formacji polskich przy boku armii
    niemieckiej do walki z Rosją. Posunięcie to, zanim powstała choćby namiastka
    organów państwowych – przedstawicielstwo narodowe, częściowa przynajmniej
    administracja polska – uświadomiło społeczeństwu rzeczywisty cel manifestu
    dwóch cesarzy, wywołało zdecydowanie negatywne reakcje i nie przyniosło
    szerszego oddźwięku.
    Werbunek rozpoczęty jeszcze w listopadzie 1916 r. dał nikłe rezultaty.
    Ostatecznie 12 września 1917 r. została ustanowiona w Królestwie Polskim przez
    Niemcy i Austro-Węgry i działająca pod ich kontrolą Rada Regencyjna, która
    miała istnieć do czasu powołania króla. Rada w uzgodnieniu z generał-
    gubernatorami powoływała rządy, których jednak nieliczne resorty działały
    samodzielne. We wrześniu 1918 r. w obliczu kryzysu wojskowo-politycznego Niemcy
    i Austro-Węgry zgodziły się na przekazanie stronie polskiej wszystkich działów
    administracji, z wyjątkiem niezbędnych dla funkcjonowania i bezpieczeństwa
    wojska. 7 października 1918 r. Rada Regencyjna proklamowała niepodległość, 11
    listopada przekazała władze wojskową, a 14 listopada także cywilną Piłsudskiemu
    i rozwiązała się.

    ps

    Order Orla Bialego prziznany zostou np Mussoliniemu, a to fotografia kero pokazuje inkszy syntymynt -faszystowsko-pilsudski:
    https://rarehistoricalphotos.com/adolf-hitler-memorial-pilsudski-1935/

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę zatwierdź swój komentarz!
Podaj swoje imię i nazwisko